کما (اغما):علت ،علائم و مراقبت های درمانی آن

کما یک حالت عمیق عدم هوشیاری است. در وضعیت کما بیمار نمی‌تواند بیدار شود و واکنشی به درد، نور یا صدا یا محیط اطراف نشان نمی‌دهد. شخصی که در اغماء باشد اعمال اختیاری انجام نمی‌دهد و چرخه‌های خواب و بیداری را ندارد.

کما ممکن است به دلایل مختلفی مانند مسمومیت، بیماری‌های سیستم عصبی مرکزی، یک آسیب جدی و هیپوکسی (کمبود اکسیژن) رخ دهد. کما می‌تواند تعمداً با عوامل دارویی ایجاد شود؛ شاید به منظور محافظت از بیمار در برابر درد شدید در حین فرایند بهبودی یا حفظ عملکرد بالاتر بدن بعد از یک نوع آسیب مغزی دیگر.

کما معمولاً برای بیشتر از چند هفته به طول نمی‌انجامد. بیماری که وضعیت وی بعد از یک دوره‌ی طولانی مدت تغییر نکند اغلب تحت عنوان حالت نباتی پایدار دسته بندی می‌شود. متاسفانه افرادی که برای بیشتر از ۱۲ ماه در این حالت باقی می‌مانند به ندرت بیدار خواهند شد.

کما یک وضعیت اضطراری پزشکی است که نیاز به اقدام سریع جهت حفظ زندگی و عملکرد مغز دارد. بطور کلی متخصص مغز و اعصاب مجموعه‌ای از آزمایش‌های خون و اسکن‌های تصویر برداری را برای تعیین علت کما تجویز خواهد کرد. تعیین علت معمولاً مشخص می‌کند که چه نوع درمانی باید انجام شود. متخصص مغز و اعصاب معمولاً آنتی بیوتیک تجویز کرده و از وسایل کمکی برای انتقال خون یا تسهیل تنفس استفاده می‌کند. در موارد شدید انجام عمل جراحی ضروری خواهد بود. برای کسب اطلاعات بیشتر درمورد علل کما وراه‌های  درمان آن و یا رزرو نوبت با متخصص مغز و اعصاب تماس حاصل فرمایید.

انواع


انواع مختلفی از کما وجود دارند از جمله:

  • سندرم قفل شدگی: در این سندرم بخشی از بدن مانند عضلات و چشم فلج می‌شوند اما مغز طبیعی است.
  • مرگ مغزی: وضعیتی است که مغز عملکردی ندارد.
  • بی اکسیژنی: این نوع اغما به علت کمبود اکسیژن رخ می‌دهد.
  • انسفالوپاتی متابولیک سمی: در این نوع کما بیمار روان‌آشفتگی دارد اما عملکردهای مغز برگشت پذیر هستند.

علل


کما می‌تواند دارای علت‌های احتمالی مختلفی باشد از جمله:

  • دیابت: در صورتی که میزان قند خون بیمار دیابتی بیش از حد افزایش یابد دچار هیپرگلیسمی می‌شود و مخالف آن هیپوگلیسمی (کم بودن بیش از حد قند خون) است. دوره‌های پایدار هیپرگلیسمی یا هیپوگلیسمی می‌توانند منجر به کما شوند.
  • کمبود اکسیژن: شخصی که تا مرز غرق شدن رفته باشد ممکن است به علت کمبود ارسال خون (که حامل اکسیژن است) به مغز بیدار نشود. این وضعیت می‌تواند بعد از احیای فردی که دچار حمله قلبی شده است نیز رخ دهد.
  • عفونت: مواردی که باعث التهاب مغز، نخاع یا بافت اطراف مغز می‌شوند در صورتی که علائم آن شدید باشد می‌توانند منجر به اغما شوند. نمونه‌هایی از آن شامل آنسفالیت یا مننژیت می‌باشند.
  • سکته مغزی: وضعیتی که یک لخته‌ی خون یا پارگی شریان یا رگ خونی مانع از جریان خون به یک ناحیه از مغز می‌شود. کمبود جریان اکسیژن و گلوکز (قند) به مغز باعث مرگ سلول‌های مغزی و آسیب می‌گردد که اغلب منجر به اختلال در تکلم، حرکت و حافظه و گاهی اوقات کما خواهد شد.
  • سموم و مصرف بیش از دارو: قرار گرفتن در معرض مونوکسید کربن و گاهی اوقات مصرف بیش از حد داروها می‌تواند منجر به آسیب مغزی و اغما شود.
  • آسیب‌های ضربه مغزی: این آسیب‌ها شامل ضربه‌های ناشی از تصادف با خودرو و حملات خشونت آمیز می‌باشند. این موارد شایع‌ترین علل کما هستند.

علائم


از آنجایی که با یک بیمار در کما نمی‌توان ارتباط برقرار کرد تنها نشانه‌هایی وجود دارند:

  • چشمان بسته
  • اعضای بدن واکنشی نشان نمی‌دهند به جز برای حرکات واکنشی
  • واکنشی به محرک‌های دردناک وجود ندارد.

شدت و مدت زمان علائم و نشانه‌هایی که منجر به از دست رفتن هوشیاری می‌شوند ممکن است متفاوت باشند و بستگی به علت زمینه‌ای دارند. برای مثال، بدتر شدن هیپوگلیسمی (افت قند خون) یا هیپرکاپنی (بالا رفتن میزان CO2 در خون) ابتدا باعث پریشانی خفیف می‌شود و سپس منگی (کمتر از ظرفیت کامل ذهنی)،‌ بهت و در نهایت از دست رفتن هوشیاری رخ خواهد داد.

تشخیص


تیم پزشکی نمی‌توانند اطلاعات را از بیمار بدست آورد و باید به نشانه‌ها (علائم فیزیکی) و نیز اطلاعات بدست آمده از دوستان، خانواده، پلیس و شواهد تکیه کند. اغلب سوالات زیر پرسیده می‌شوند:

  • آیا کما به سرعت یا به تدریج رخ داده است؟
  • آیا بیمار هیچ مشکل بینایی، گیجی، بهت یا بی‌حسی را قبل از کما تجربه کرده است؟
  • آیا بیمار دارای دیابت، سابقه تشنج  یا سکته مغزی یا هر مشکل یا بیماری دیگر بوده است؟
  • بیمار چه داروهایی را مصرف کرده است؟

آزمایش‌های فیزیکی

هدف بررسی رفلکس‌های بیمار، واکنش به درد و اندازه مردمک می‌باشد. این کار ممکن است شامل ریختن آب بسیار سرد یا داغ در کانال‌های گوش باشد.

این تست‌ها باعث ایجاد حرکات واکنشی مختلف در چشم می‌شوند. نوع واکنش بسته به علت کما متفاوت خواهد بود.

آزمایش‌های خون

این آزمایش‌ها به منظور تعیین موارد زیر انجام می‌شوند:

  • شمارش کامل خون
  • مسمومیت با مونوکسید کربن
  • مصرف بیش از حد دارو یا مواد مخدر
  • الکترولیت
  • گلوکز
  • عملکرد کبد

پونکسیون کمری (گرفتن مایع مغزی نخاعی)

این آزمایش می‌تواند احتمال وجود عفونت را مشخص کند. پزشک یک سوزن را وارد کانال نخاعی بیمار می‌کند فشار را اندازه گرفته و مایع را استخراج می‌کند.

اسکن‌های تصویربرداری از مغز

این آزمایش‌ها به تعیین هر گونه آسیب مغزی کمک می‌کنند. نمونه‌هایی از این آزمایش‌ها عبارتند از:

  • سی تی اسکن: یک روش تصویربرداری پزشکی است که از توموگرافی استفاده می‌کند. توموگرافی فرایند تولید تصویر دو بعدی از یک بخش از طریق یک وسیله سه بعدی (توموگرام) می‌باشد. وسیله پزشکی اسکنر CTG نامیده می‌شود که یک دستگاه بزرگ است و از اشعه ایکس استفاده می‌کند.
  • ام آر آی: یک دستگاه ام آر آی از میدان مغناطیسی و امواج رادیویی برای ایجاد تصاویر دقیق از بدن استفاده می‌کند که در این مورد مغز می‌باشد. بیشتر دستگاه‌های ام آر آی مانند یک لوله‌ی بلند هستند که یک آهن‌ربای بزرگ در محدوده‌ی مدور آن وجود دارد. هنگام شروع فرایند کار با ام آر آی، بیمار روی یک تخت دراز می‌کشد. سپس بسته به ناحیه‌ی گرفتن ام آر آی، متخصص یک کویل را بر روی این ناحیه می‌کشد. کویل بخشی از دستگاه است که سیگنال رزونانس مغناطیسی را دریافت می‌کند. اسکن‌های ام آر آی برای بررسی ساقه مغز و ساختارهای عمقی مغز مناسب هستند. پزشک ممکن است یک رنگ مخصوص را تزریق کند که در اسکن‌ها مشخص هستند و بافت سالم را از بافت آسیب دیده متمایز می‌کند.
  • نوار مغزی: دستگاهی که فعالیت الکتریکی داخل مغز را اندازه می‌گیرد. الکترودها روی پوست سر بیمار قرار داده می‌شوند؛ آنها تکانه‌های الکتریکی که در مغز رخ می‌دهند را می‌گیرند. این تکانه‌ها روی یک دستگاه EEG ثبت می‌شوند. این دستگاه می‌تواند مشخص کند که بیمار دارای تشنج غیر حرکتی است یا خیر.

مقیاس کمای گلاسکو

متخصصین مغز و اعصاب اغلب از مقیاس کمای گلاسکو (GCS) قبل از تصمیم گیری در مورد استفاده از سی تی اسکن استفاده می‌کنند. مقیاس GCS روشی برای پزشکان و پرستاران جهت ارزیابی شدت آسیب مغزی بعد از ضربه به سر می‌باشد. این مقیاس بیماران را بر اساس پاسخ‌های کلامی، واکنش‌های حرکتی (رفلکس‌های فیزیکی) و میزان راحتی در باز کردن چشم‌ها درجه بندی می‌کند.

درمان کما


کما یک وضعیت اضطراری پزشکی است. اولویت تیم پزشکی بقای فوری بیمار است که معمولاً شامل حفظ تنفس و گردش خون می‌باشد. در برخی موارد ممکن است بیمار نیاز به کمک در تنفس و نیز دریافت خون و مایعات داشته باشد.

حتی قبل از اینکه نتایج آزمایش خون آماده شوند، در صورتی که بیمار در شوک دیابتی باشد یا عفونت مغزی داشته باشد تیم پزشکی می‌تواند گلوکز و آنتی بیوتیک تزریق کند.

عامل تعیین کننده اصلی نوع درمان علت زمینه‌ای اغما می‌باشد، برای مثال نارسایی کلیه، بیماری کبد، دیابت، مسمومیت و غیره.

در صورتی که ورم مغز وجود داشته باشد ممکن است برای تسکین فشار نیاز به عمل جراحی باشد. اگر علت کما با موفقیت قابل درمان باشد احتمال اینکه بیمار در نهایت بدون آسیب دائمی بیدار شود بسیار بالا است. متاسفانه در صورتی که آسیب مغزی شدید باشد ممکن است مشکلات و معلولیت‌های طولانی مدت رخ دهند یا بیمار هیچ گاه بیدار نشود.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *