کاهش سطح هوشیاری: علت و درمان

اختلال هوشیاری شرایطی است که هوشیاری را از طریق آسیب به مغز تحت تاثیر قرار می‌دهد. هوشیاری نیازمند هم بیداری و هم آگاهی است. بیداری توانایی باز نگه داشتن چشم است و رفلکس‌های پایه مثل سرفه کردن، بلع و مکیدن را شامل می‌شود. آگاهی در ارتباط با فرایندهای فکری پیچیده‌تر است و تشخیص مشکل‌تری دارد. اخیرا تشخیص آگاهی بستگی به پاسخ‌های فیزیکی دارد که در طی معاینات بالینی بروز پیدا می‌کنند.

کاهش هوشیاری شدت متفاوتی دارد و دلایل متعددی دارد که شامل موارد اضطراری تهدید کننده‌ی حیات است. درمان قطعی برای بیماران که هوشیاری کاهش یافته دارند بستگی به علت زمینه‌ای آن دارد. به این معنی که در دست داشتن شرح حال کافی، ارزیابی کامل بیمار و انجام تحقیقات مناسب و کافی که یک متخصص مغز و اعصاب به صورت اورژانسی انجام می‌دهد، امری ضروری و الزامی است تا مقدمات تشخیص درست را فراهم کند که در نتیجه‌ی آن مناسب‌ترین شیوه مدیریت بیمار اعمال شود. جهت دریافت مشاوره و یا رزرو نوبت با متخصص مغز و اعصاب تماس بگیرید.

انواع


کاهش سطح هوشیاری سطوح مختلفی دارد که شامل موارد زیر هستند:

  •  دلریوم یک شرایط گیجی و کاهش سطح هوشیاری شدید و ناگهانی است که معمولا در نتیجه‌ی یک بیماری ایجاد می‌شود.
  •  استوپورشرایطی است که بیمار به محرک‌های بیرونی و با شدت نرمال پاسخ نمی‌دهد اما با یک محرک خارجی قوی بیدار می‌شود، مثل تکان دادن شدید یا نیشگون گرفتن.
  •  کما حالتی است که طی آن بیمار حتی با محرک خارجی قوی هم بیدار نمی‌شود.
  •  زندگی نباتی مداوم شرایطی است که طی آن فرد مثل حالت کما هیچ واکنشی نشان نمی‌دهد و بدون حرکت دراز کشیده و آگاهی و فعالیت‌های عالی مغزی ندارد. این حالت زمانی رخ می‌دهد که نیمکره‌های مغزی کار نمی‌کنند و عملکرد بوسیله‌ی بخش‌های مرکزی پایین‌تر مثل ساقه‌ی مغز و تالاموس خاموش شده است. این بیماران معمولا بعد از چند ماه یا چند سال می‌میرند اما موارد نادری هم بهبودی نسبی پیدا می‌کنند که در مطالعات بالینی مورد توجه واقع شده‌اند.
  •  حداقل سطح هوشیاری شرایطی است که بیمار علائم متناقضی از هوشیاری را نشان می‌دهد. این بیماران درجاتی از هوشیاری نسبت به خود و محیط اطراف را نشان می‌دهند.
  •  سندرم قفل شدگی (locked-in) شرایطی است که طی آن بیمار هوشیاری و آگاهی نسبت به محیط اطراف دارد اما قادر به پاسخ دهی و حرکت کردن نیست. این بیماران تنها قادر به پاسخ دادن از طریق باز و بسته کردن چشم‌های خود هستند.
  •  مرگ مغزی شرایطی است که طی آن بیماران از کمای غیرقابل برگشت رنج می‌کشند و توان عملکردهای پایه‌ای از جمله نفس کشیدن را هم از دست داده‌اند.

دلایل کاهش سطح هوشیاری


بسیاری از شرایط قادر به پایین آوردن سطح هوشیاری هستند مثل:

  •  بیماری مزمن کلیه
  •  خستگی مفرط یا کم خوابی
  •  قند خون بالا یا قند خون پایین
  •  افزایش یا کاهش غلظت سدیم خون (مواد شیمیایی بدن یا الکترولیت‌ها)
  •  عفونت‌هایی که شدیدا مغز را درگیر می‌کنند.
  •  نارسایی کبد
  •  شرایط تیروئیدی که باعث کاهش یا افزایش سطح هورمون‌های تیروئید می‌شود.

اختلالات مغزی یا آسیب‌ها مثل:

آسیب‌ها یا ضربات مثل:

  •  تصادفات رانندگی و غرق شدگی
  •  سکته مغزی ناشی از گرما
  •  دمای بدنی خیلی پایین (هایپوترمی)

مشکلات قلبی و یا تنفسی مثل:

  •  ریتم غیرطبیعی قلب (آریتمی)
  •  کمبود اکسیژن (هیپوکسی) به هر دلیلی
  •  فشار خون پایین (هایپوتانسیون)
  •  نارسایی شدید قلبی
  •  بیماری شدید ریوی
  •  فشار خون خیلی بالا (هایپرتانسیون)

مواد سمی و داروها مثل:

  •  تماس با فلزات سنگین، هیدروکربن‌ها و یا گازهای سمی
  •  سوءمصرف داروها مثل اپیوئیدها، نارکوتیک‌ها، آرام بخش‌ها و ضد اضطراب‌ها و یا داروهای تشنج
  • عوارض جانبی اکثر داروها مثل آن‌هایی که برای درمان تشنج، افسردگی، سایکوز و سایر بیماری‌ها استفاده می‌شوند.

تشخیص


شرح حالی که از همراهان و بستگان بیمار به دست می‌آید اغلب به تشخیص علل زمینه‌ای کاهش سطح هوشیاری کمک می‌کند. بعضی از تظاهراتی که به تشخیص کمک می‌کنند:

  •  دمای بالا ممکن است نشان دهنده‌ی عفونت، سکته مغزی ناشی از گرما یا اوردوز دارو است.
  •  هوشیاری کاهش یافته در بیماران دیابتی ممکن است ناشی از سطوح پایین یا بالای قند باشد.
  •  کاهش ناگهانی در هوشیاری ممکن است ناشی از خونریزی در مغز و یا تورم اطراف آن یا سکته مغزی در ساقه‌ی مغز باشد. کاهش با سرعت پایین‌تر نشان دهنده‌ی تومور است.
  •  کاهش غیرطبیعی در دمای بدن ممکن است در نتیجه‌ی تماس طولانی با سرما، هایپوتیروئیدیسم یا دریافت دارو یا عفونت در افراد مسن‌تر باشد.
  •  یک دلیل متابولیک بهتر است که در نظر گرفته شود اگر بیمار از مسمومیت یا بی‌قراری‌های ناشی از دلریوم قبل از کاهش سطح هوشیاری رنج می‌برد.
  •  عدم پاسخ به محرک‌های دردناک در یکی از اندام‌ها ممکن است مشکلی در مغز را مشخص کند. عدم پاسخ دوطرفه‌ی اندام‌ها احتمالا نشان دهنده‌ی درگیری ساقه‌ی مغز است.
  •  مردمک‌های نوک مدادی که به نور پاسخ می‌دهد ممکن است نشان دهنده‌ی مسمومیت با اپیوئید باشد. معاینه‌ی حرکات چشم به یافتن محل ضایعه کمک می‌کند.

بعضی از تست‌ها قادرند به بررسی سطح هوشیاری و تشخیص و دلایل ایجاد هوشیاری کاهش یافته کمک کنند که شامل این موارد هستند:

  •  تست‌های خونی، یک تست عملکرد کبدی غیر طبیعی ممکن است نشان دهنده‌ی نارسایی کلیه یا کبد باشد. یک کاهش در قند خون نشان دهنده‌ی هیپوگلیسمی است.
  •  یک سی‌ تی اسکن یا ام ‌آر آی قادر به یافتن تومور مغزی یا آسیب ساختاری به مغز است.
  •  یک نمونه‌ی نخاعی ممکن است وجود مننژیت یا خونریزی اطراف مغز را نشان دهد.

درمان کاهش سطح هوشیاری


درمان نمی‌تواند بهبودی از این شرایط اختلال در هوشیاری را تضمین کند. در عوض درمان‌های حمایتی بهترین شانس را برای بهبودی به فرد می‌دهند. این موارد شامل:

  •  غذا دادن از طریق لوله‌ی غذا
  •  اطمینان پیدا کردن از اینکه فرد به طور مرتب جابه‌جا می‌شود و از پیشرفت زخم‌های بستر جلوگیری به عمل می‌آید.
  •  تمرین دادن ملایم مفاصل برای جلوگیری از سفتی و خشک شدن
  •  تمیز نگه داشتن پوست
  •  رسیدگی به روده و مثانه، برای مثال استفاده از لوله که به آن کاتتر می‌گویند برای تخلیه‌ی مثانه
  •  تمیز نگه داشتن دندان‌ها و دهان
  •  پیشنهاد فرصت‌هایی برای اپیزودهای فعالیت‌های هدفمند، مثل گوش دادن به موسیقی یا تماشای تلویزیون، دیدن عکس‌ها یا شنیدن صحبت‌های افراد خانواده.

محرک حسی

در بعضی از موارد درمانی به نام محرک حسی ممکن است در تلاش برای افزایش پاسخ دهی استفاده شود. این روش شامل تحریک حس‌های اصلی مثل بینایی، شنوایی و بویایی است. این روش معمولا توسط یک متخصص آموزش دیده انجام می‌شود اما اعضای خانواده نیز معمولا درگیر می شوند. بعضی از مثال‌های تحریک حسی از این قبیل هستند:

  •  بینایی: نشان دادن عکس‌های دوستان و خانوادگی یا یک فیلم مورد علاقه
  •  شنوایی: صحبت کردن یا پخش یک آهنگ مورد علاقه
  •  بویایی: گذاشتن گل در اتاق یا افشان کردن یک عطر محبوب
  •  لامسه: گرفتن دست‌های آن‌ها یا لمس پوست آنها با مواد مختلف

به طور کامل شفاف نیست که چگونه این محرک‌های حسی موثر هستند اما گاهی اوقات ارزشمند هستند.

بهبودی


پیش‌بینی شانس بهبودی افرادی که در شرایط کاهش سطح هوشیاری هستند غیر ممکن است و این مسئله به میزان زیادی به این موارد بستگی دارند:

  •  نوع آسیب مغزی
  •  چگونگی و شدت آسیب
  •  سن فرد
  •  چه مدت فرد در این شرایط بوده است.

بعضی از افراد به آرامی بهبود می‌یابند در حالی که بعضی دیگر در این شرایط اختلال هوشیاری برای سال‌ها باقی می‌مانند. بسیاری از افراد هیچگاه هوشیاری خود را به دست نمی‌آورند. تعداد خیلی کمی از افراد مبتلا هوشیاری خود را مجددا بعد از سال‌ها به دست می‌آورند. این تعداد کم که هوشیاری خود را بعد از مدت طولانی بدست می‌آورند معمولا ناتوانی‌هایی جدی به دلیل آسیب وارده به مغز خواهند داشت.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *