مثانه‌ی عصبی : علت،علائم و درمان

عضلات و عصب‌های مثانه و مجاری ادرار همگی با هم به طور هماهنگ عمل می‌کنند تا ادرار را به موقع نگه داشته و به موقع نیز تخلیه کنند. عصب‌های اطراف مثانه، سیگنال‌های مغزی که از مغز و طناب نخاعی می‌آیند را به مثانه انتقال می‌دهند. این پیام‌های عصبی هستند که به عضلات دستور می‌دهند منقبض یا شل شوند. در اختلال مثانه‌ی عصبی، این عصب‌ها به نحو صحیح عمل نمی‌کنند. و بنابراین بیمار دچار علائمی مانند تکرر ادرار و احساس اضطرار شدید برای ادرار کردن، پیدا می‌کند.

اگر تکرر ادرار دارید و یا در صورت احساس دفع قادر به دفع ادرار نیستید هرچه سریع به پزشک مراجعه کنید . زیرا این علائم ، نشانه‌ی  مثانه‌ی عصبی بوده و حتی می‌تواند دال بر ابتلاء شما به بیماری‌های دیگر همچون دیابت باشد.و اگر درمان نشود در امور روزانه‌ی شما اختلالات زیادی وارد میکند. امروزه پزشکان از درمان‌هایی چون تمرینات کیگل، تجویز دارو ، نصب لوله در سیستم دفع ادرار و یا جراحی مثانه برای درمان مثانه‌ی عصبی استفاده میکنند. نکته‌ی مهم در مواجهه با این بیماری غفلت نکردن از آن و مراجعه به پزشک میباشد زیرا هرچه این بیماری سریع تر تشخیص داده شود راحت تر درمان میشود.

برای کسب آگاهی در باره‌ی مثانه‌ی عصبی  ،تشخیص  و درمان آن و هم چنین  کسب مشاوره از  متخصصین مغز و اعصاب و یا رزرو نوبت میتوانید با ما تماس حاصل کنید.

علل


اختلال عصبی مثانه می‌تواند علل مختلفی داشته باشد، از جمله:

  • دیابت
  • عفونت
  • بیماری پارکینسون
  • حادثه‌ای که موجب آسیب دیدن مغز و طناب نخاعی شده است
  • مشکلات عصبی ژنتیکی
  • مسمومیت شدید با فلز
  • اختلالات مادرزادی که بر طناب نخاعی اثر می‌گذارد
  • تومور مغزی یا تومور طناب نخاعی

علائم


شایع‌ترین علائم اختلال عصبی مثانه عبارت‌اند از:

  • عفونت مجرای ادراری
  • سنگ کلیه
  • بی‌اختیاری ادرار
  • حجم کم ادرار هنگام رفتن به دستشویی
  • احساس اضطرار برای دستشویی کردن و تکرر ادرار
  • نداشتن حس پر بودن مثانه
  • ریزش قطره‌قطره‌ی ادرار

علائم اختلال عصبی مثانه ممکن است مشابه با بیماری‌های دیگر باشد. همیشه برای تشخیص صحیح بیماری به پزشک متخصص مشورت کنید.

تشخیص


  • اندازه‌گیری حجم ادرار باقی‌مانده در مثانه پس از یک‌بار ادرار کردن بیمار
  • سونوگرافی کلیه
  • اندازه‌گیری سرم کراتینین
  • انجام کیستوگرافی، کیستوسکوپی و کیستومتروگرافی به کمک تست یورودینامیک

تشخیص قطعی اختلال مثانه عصبی از طریق تست‌های بالینی صورت می‌گیرد. معمولاً حجم ادرار باقی‌مانده در مثانه اندازه‌گیری می‌شود و برای تشخیص هیدرونفروز کلیه، سونوگرافی کلیه انجام می‌شود و برای بررسی عملکرد کلیه‌ها نیز میزان سرم کراتینین اندازه‌گیری می‌شود. برای بیمارانی که نمی‌توانند از ادرار خود نمونه بگیرند یا سوند بگذارند، تست بیشتری گرفته نمی‌شود (بیماران مسن و بیماران سکته قلبی) در بیماران مبتلا به هیدرونفروز یا نفروپاتی که دچار ناتوانی شدید نشده‌اند، انجام کیستوگرافی، کیستوسکوپی و کیستومتروگرافی با تست یورودینامیک توصیه می‌شود تا انتخاب روش درمان بهتر صورت گیرد.

  • کیستوگرافی برای بررسی ظرفیت مثانه و تشخیص رفلاکس مجرای ادرار به کار می‌رود.
  • کیستوسکوپی برای بررسی مدت و شدت احتباس ادرار در مثانه ( با تشخیص ترمبوز مثانه) و ارزیابی انسداد خروجی مثانه به کار می‌رود.
  • کیستومتروگرافی: این تست بعد از دوره‌ی ریکاوری مثانه‌ی  فلکسی یا بعد از آسیب طناب نخاعی انجام می‌شود و برای بررسی فشار و حجم مثانه به کار می‌رود. این تست به تعیین ظرفیت عملکردی مثانه و چشم‌انداز درمان کمک می‌کند.

درمان


درمان‌های کلی

روش‌های معمول و کلی برای درمان عبارت‌اند از:

  • تحت نظر داشتن عملکرد کلیه و مجرای ادرار
  • تحت نظر داشتن فشار خون در صورت اختلال در عملکرد کلیه
  • داشتن تحرک بیشتر / حفظ تحرک
  • تغییر دادن منظم و مداوم موقعیت بدن
  • استفاده از پدهای بهداشتی جاذب برای حفظ سلامت پوست و جلوگیری از خیس شدن لباس‌ها
  • وسایل انسداد مجرای ادراری (وسایل مصنوعی که احتمالاً در مجرای ادراری یا دهانه‌ی مجرا قرار داده می‌شوند تا از ریزش ادرار جلوگیری کنند)

درمان‌های خاص

مطالعات انجام شده بر روی روش‌های درمانی موجود، اطلاعات کافی برای انتخاب بهترین روش درمانی را ارائه نداده‌اند. مطالعه‌ای که بر روی روش سوند گذاری توسط خود بیمار انجام شده، نشان داده است که سوند‌های بدون روکش مقرون به‌صرفه‌ترین روش هستند. اما از آنجایی که این سوندها برای یک‌بار مصرف طراحی شده‌اند، توصیه می‌شود که احتیاط‌های لازم در این مورد مدنظر قرار داده شوند و بیمار نیز امکان انتخاب بین سوند‌های هیدروفیلی و ژلی را داشته باشد.

عفونت مجرای ادرار

  • اگر پزشک  (بر اساس علائم بیمار) حدس بزند که بیمار به عفونت مجرای ادرار مبتلا شده است، نمونه‌ی ادرار بیمار برای بررسی زیر میکروسکوپ، کشت و ارزیابی حساسیت به آزمایشگاه فرستاده می‌شود. در نظر داشته باشید که تجمع باکتری در سوند نیز می‌تواند موجب غلظت غیرطبیعی ادرار شود و نتایج میکروبیولوژیکی ایجاد کند. بنابراین درمان باید تحت تأثیر علائم باشد.
  • خوردن آب و مایعات فراوان برای پیشگیری از بروز عفونت مجرای ادراری و سنگ‌های ادراری (البته این کار می‌تواند بر روی بی‌اختیاری ادرار اثر منفی بگذارد و شدت آن را زیاد کند)
  • استفاده از آنتی‌بیوتیک صرفاً برای پیشگیری از عفونت مجرای ادرار توصیه نمی‌شود اما برای درمان عفونت‌های شدید می‌توان از آنتی‌بیوتیک استفاده کرد. نیاز به تجویز آنتی‌بیوتیک پیشگیرانه باید به طور منظم بررسی شود.
  • تعویض سوند. مصرف آنتی‌بیوتیک تنها در افرادی توصیه می‌شود که سابقه بروز آسیب‌دیدگی در حین تعویض سوند یا ابتلا به عفونت مجرای ادراری پس از تعویض سوند را داشته‌اند.

سوندگذاری سریع و مداوم یا ادواری

در صورتی که علت اختلال مثانه، بروز آسیب نخاعی باشد و مثانه به حالت فلاکسید (با عضلات شل و ناتوان) در آمده باشد، زا این روش استفاده می‌شود. گذاشتن سوند توسط خود بیمار به صورت ادواری به گذاشتن سوند ثابت در درون مجرا ترجیح داده می‌شود چرا که این روش با ریسک بالای التهاب مجرای ادراری، التهاب بافت‌های اطراف مجرای ادراری، عفونت پروستات و فیستول (پارگی) مجرا همراه است. گذاشتن سوند به صورت ادواری مزایای بسیاری به سایر روش‌ها دارد، از جمله: بروز کمتر عفونت، کاهش وسایل موردنیاز و استقلال بیشتر بیمار.  اما لازم است که بیمار یا شخص مراقب او بخواهد و بتواند که این کار را انجام دهد و بنابراین همیشه هم این روش کاربردی و مناسب نیست. در صورتی که بیمار نتواند خودش برای خود سوند بگذارد از روش سوندگذاری قدامی (فوق عانه) استفاده می‌شود.

تکنیکهایی برای تحریک مثانه به تخلیه شدن

در موارد ابتلا به مثانه‌ی اسپاستیک، انتخاب روش درمان به توانایی بیمار برای نگه داشتن ادرار بستگی دارد. بیمارانی که می‌توانند مقدار نرمال از ادرار را در مثانه خود نگه دارند می‌توانند از تکنیک‌هایی مانند تحریک تخلیه مثانه (ایجاد فشار قدامی از بیرون به مثانه، خاراندن کشاله ران)، و استفاده از آنتی کولینرژیک‌ها می‌تواند موثر باشد. برای بیمارانی که نمی‌توانند توانند مقدار نرمال از ادرار را در مثانه خود نگه دارند، روش درمان مشابه با روش درمان بی‌اختیاری ادرار  و تحریک عصب ساکرال می‌باشد.

بهبود ظرفیت مثانه

برخی از بیماران مانند بیماران مبتلا به اختلالات مادرزادی ممکن است از روش‌های رفتاردرمانی بهره ببرند. در این روشها بر تخلیه‌ی ادرار طی زمان مشخص و داشتن برنامه مشخص برای ادرار کردن، تمرکز می‌شود. تزریق بوتاکس نوع A در مثانه برای کودکان و افراد بزرگسالی تجویز می‌شود که هر سه شرط زیر را داشته باشند:

  • بیماری زمینه‌ای در ناحیه طناب نخاعی داشته باشند
  • مثانه‌ی انحا بیش‌ازحد فعال باشد
  • درمان دارویی با داروهای ضدویروس موفقیت‌آمیز نبوده یا بیمار نتوانسته آن را انجام دهد.

ممکن است لازم باشد که تزریق بوتاکس پس از مدتی تکرار شود و بعد از تزریق، سوندگذاری انجام شود چرا که ممکن است احتباس ادرار در مثانه رخ دهد. همچنین لازم است حجم مثانه و عملکرد کلیه‌ها نیز تحت نظر پزشک باشند.

جراحی

انجام جراحی، آخرین راه‌حل و گزینه‌ی درمانی محسوب می‌شود. این روش درمانی تنها در صورتی پیشنهاد می‌شود که بیمار قبلاً و یا در حال حاضر دچار عوارض شدید و حاد یا مزمن ناشی از بیماری شده باشد، مشکلات اجتماعی پیدا کرده باشد و یا مشکل اسپاسم یا فلج، مانع استفاده از سوند ادراری ادواری یا دائمی شود.

  • جراحی اسفنکترکتومی (برای مردان) مثانه را به یک مخزن با دهانه‌ی باز تبدیل می‌کند.
  • ریزوتومی ساکرال (مهره‌های S3 و S4) موجب می‌شود که مثانه‌ی اسپاستیک (با عضلات کاملاً نقبض) به مثانه‌ی فلاکسید (یا عضلات کاملاً شل) تبدیل شود.
  • بزرگ کردن مثانه : این جراحی همچنین با نام کیستوپلاستی نیز شناخته می‌شود. در این جراحی با پیوند زدن بخشی از بافت روده به مثانه، ظرفیت مثانه افزایش داده می‌شود. این جراحی می‌تواند با برخی عوارض همراه باشد و لازم است که خطرات و مزایای احتمالی آن قبل از جراحی به خوبی بررسی شوند.
  • تغییر مسیر ادراری (Urinary diversion) که طی آن ممکن است عمل یورتروستومی (قطع اتصال حالبها به مثانه و وصل کردن حالب‌ها به جدار شکم برای جمع‌آوری ادرار در داخل یک کیسه) یا ایجاد مجرای به کمک ایلئوم انجام می‌شود. همچنین ممکن است برای پیشگیری از پیوکیستیت (التهاب مثانه یا مجرای ادرار همراه با تشکیل کیست‌های پر از چرک) مثانه جراحی سیتکتومی (برداشتن همه یا بخشی از مثانه از طریق یک برش در قسمت تحتانی شکم) انجام شود.

بی‌اختیاری ادرار استرسی (فشاری)  عصبی

  • انجام تمرینات تقویت عضلات کف لگن برای بهبود بی‌اختیاری استرسی مفید است.
  • بیوفیدبک و تحریک الکتریکی نیز می‌توانند مفید باشند.
  • استفاده از اسلینگ‌ها و نوارهای مصنوعی در جراحی توصیه نمی‌شود.
  • انجام جراحی تنها به عنوان آخرین گزینه‌ی درمانی مدنظر قرار می‌گیرد.
  • جراحی اسلینگ با استفاده از پیوند بافت فاسیا. در این جراحی بخشی از بافت فاسیا از شکم بیمار برداشته می‌شود و از آن برای ایجاد پشتیبانی بیشتر از مجرای ادراری استفاده می‌شود تا بی‌اختیاری ادراری عصبی درمان شود.
  • استفاده از عضلات حلقوی مصنوعی مجرای ادرار. این روش تنها در صورتی به کار می‌رود که تمامی درمان‌های دیگر موفقیت‌آمیز نبوده باشند و انجام جراحی اسلینگ نیز برای بیمار مناسب نباشد. این روش جراحی برای بیمارانی مناسب است که ظرفیت مثانه‌ی انحا نسبتاً خوب است، مثانه‌ی انحا در هنگام ادرار کردن به خوبی تخلیه می‌شود، دستان انحا از سلامت کامل برخوردار است و می‌توانند به طور کاملاً صحیح، دستورالعمل‌های استفاده از دستگاه را دنبال کنند. اگر بیمار نتواند به درستی از دستگاه استفاده کند، موقعیت‌های بسیار خطرناک و جدی مانند نارسایی کلیه و یوروسپسیس ایجاد می‌شود.
  • احتمال بروز عوارض جدی و نیاز به انجام جراحی مجدد باید با بیمار در میان گذاشته شود. بسیار مهم است که بعد از انجام این جراحی، عملکرد کلیه تحت نظر باشد تا اختلالات کلیوی به موقع تشخیص داده شوند.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *