فیزیولوژی دستگاه ادراری همراه با عملکرد اعضا تحتانی و فوقانی مثانه

بدن

سیستم ادراری بدن از دو قسمت بالایی و پایینی تشکیل شده است. بخش بالایی سیستم ادراری شامل کلیه و لوله‌ای به نام میزنای است که ادرار را از کلیه‌ها به مثانه منقل می‌کند. برای هر طرف بدن یک کلیه وجود دارد و هر کلیه به صورت جداگانه ادرار تولید می‌کند.

قسمت پایینی سیستم ادراری شامل مثانه و لوله دیگری به نام پیشاب‌راه می‌شود که ادرار را از مثانه به خارج از بدن هدایت می‌کند. عملکرد سیستم ادراری شامل حذف مواد اضافی از بدن، تنظیم آب و نمک بدن و ذخیره و انتقال ادرار است.

مثانه، ماهیچه‌ای در لگن خاصره درست بالا و پشت سر استخوان شرمگاهی است. در زمان خالی بودن، مثانه در شکل و اندازه یک گلابی است.

درمان نشدن هر گونه اختلال در دستگاه ادراری مانند بی‌اختیاری ادرار، تکرر و عفونت ادراری می‌تواند زندگی را برای شما سخت‌تر و مدت زمان درمان شما را طولانی‌تر کند.

پزشکان ما در کلینیک امید با بررسی علل مختلف بیماری‌های دستگاه تناسلی در مردان و زنان، مناسب‌ترین شیوه‌های درمان را برای کمک به بیماران توصیه می‌کنند.

پل ارتباطی:

برای کسب اطلاعات بیشتر و یا رزرو نوبت با شماره تلفن‌های متخصص مغز و اعصاب تماس حاصل فرمایید.

بخش بالایی سیستم ادراری


کلیه‌ها
کلیه‌ها

 

کلیه‌ها ارگان‌های لوبیایی شکلی هستند که نزدیک به کمر شما و درست زیر قفسه سینه قرار دارند. کلیه راست کمی بالاتر از کلیه چپ قرار دارد که علت آن وجود کبد در سمت چپ است. در یک انسان بالغ به طور متوسط کلیه‌ها ۱۰ سانتی‌متر طول، ۶ سانتی‌متر عرض و ۳ سانتی‌متر پهنا دارند.

لایه بیرونی کلیه به سمت بیرون محدب است. در حالی که سطح درونی کلیه‌ها به سمت داخل فرو رفته است و حالتی مانند دانه لوبیا دارد. ساختار مهم زیادی از لایه بیرونی کلیه‌ها داخل و خارج می‌شوند که شامل میزنای، رگ‌های خونی، اعصاب و عروق لنفاوی می‌شوند.

کلیه انسان با سه لایه پوشیده شده است که شامل یک لایه درونی، لایه میانی با بافت چربی و یک لایه سخت درونی می‌شود که کلیه‌ها را از ضربه حفظ می‌کنند. زیر این لایه‌ها، بافت درونی کلیه‌ها که شامل دو قسمت درونی و بیرونی برای تولید ادرار است قرار دارد. خون به داخل کلیه‌ها حرکت می‌کند و از طریق منافذ ریز کلیه که نفرون نامیده می‌شود تصفیه شده و ادرار ایجاد می‌شود. این ادرار از طریق میزنای به مثانه منتقل می‌شود.

وظیفه اصلی کلیه حذف مواد اضافی از خون، ایجاد بالانس بین آب و نمک در بدن و حمایت از هورمون‌ها است.

میزنای 

میزنای

لوله‌ای که کلیه‌ها را به مثانه متصل می‌کند میزنای نامیده می‌شود که حدود ۳۰ سانتی‌متر طول و ۶ میلی‌متر قطر دارد. آن‌ها از قسمت پشت به مثانه متصل می‌شوند و زاویه‌ای را با مثانه ایجاد می‌کنند که مانع از برگشت ادرار از مثانه به کلیه می‌شود. دیواره میزنای از سه لایه شامل یک لایه ماهیچه‌ای تشکیل شده است که با انقباض به حرکت صحیح ادرار از کلیه‌ها به سمت مثانه کمک می‌کند.

قسمت پایینی سیستم ادراری


مثانه

مثانه

مثانه، یک ماهیچه توخالی است که دقیقاً پشت استخوان شرمگاهی قرار دارد. در مردان، غده پروستات پشت مثانه قرار دارد در حالی که در زنان رحم و زهدان پشت مثانه قرار دارند.

دیواره مثانه از سه لایه تشکیل شده است. درونی‌ترین لایه پوشش داخلی مثانه، لایه میانی که از عضله دتروسول تشکیل شده و لایه بیرونی که مثانه را احاطه کرده است. ماهیچه مثانه از دو نوع ماهیچه تشکیل‌شده است که به مثانه اجازه می‌دهد تا خود را از ادرار پر و خالی کند.

در پایین مثانه قسمت مثلثی شکلی قرار دارد که تریگون نامیده می‌شود. ادرار از میزنای‌ها از بالایی‌ترین قسمت تریگون وارد آن شده و از طریق پیشاب از پایین‌ترین قسمت مثانه خرج می‌شود.

گردنه مثانه قسمت قیفی شکلی در انتهای مثانه است که به پیشاب‌راه متصل است. این قسمت حدود ۲ تا ۳ سانتی‌متر طول داشته و یک بند ماهیچه‌ای شکل در اطراف پیشابراه ایجاد می‌کند که به آن اسفنکتر داخلی گفته می‌شود. این اسفنکتر در حالت عادی کاملاً بسته است تا از خروج ادرار از مثانه جلوگیری شود. زمانی که فرد تصمیم به قضای حاجت می‌گیرد این عضله ریلکس شده و ادرار می‌تواند از مثانه خارج شود و به پیشاب‌راه برود.

پیشاب‌راه در مردان

پیشاب‌راه

مجرای پیشاب، لوله‌ای ست که از قسمت پایین مثانه تا دهانه‌ی آن یعنی محل خروج ادرار از بدن کشیدن می‌شود. در مردان این مجرا کار انتقال ادرار و نیز مایع منی را برعهده دارد. به طور متوسط، طول مجرای پیشاب در مردان تقریباً ۲۰ سانتی‌متر است؛ و این طول به چهار قسمت مختلف تقسیم می‌شود. در پایین‌ترین قسمت مجرای پیشاب، عضله‌ی اسفنکتر خارجی قرار دارد که از دو گروه عضله تشکیل شده است و دور تا دور مجرای پیشاب را احاطه کرده‌اند. اولین جزء این عضله‌ی اسفنکتر از عضلات کف لگن می‌آید که حلقه‌ای را به دور پیشاب تشکیل می‌دهد. این قسمت تنها برای متوقف کردن نشت ادرار در هنگام بالا رفتن ناگهانی فشار عمل می‌کند، به‌طور مثال در هنگام سرفه کردن، عطسه کردن یا بلند کردن اجسام سنگین. جزء دوم عضلات اسفنکتر از عضله ای در خود دیواره‌ی مجرای پیشاب تشکیل می‌شود. این قسمت بیشتر از جاهای دیگر سفت و فشرده می‌شود و ازاین‌رو در هنگام متوقف کردن نشت ادرار در مردان به کار می‌آید.

پیشاب‌راه در زنان

پیشاب‌راه در زنان


مجرای پیشاب‌راه در زنان خیلی کوتاه‌تر از مجرای پیشاب‌راه در مردان است و تنها ۴ سانتی‌متر طول دارد. ادرار از طریق دهانه‌ی واقع در روی پیشاب‌راه که در جلوی دهانه‌ی واژن قرار دارد، از بدن خارج می‌شود؛ مانند مردان، زنان نیز دارای عضله‌ی اسفنکتر خارج هستند که از دو قسمت تشکیل می‌شود. برخلاف مردان، مهم‌ترین قسمت این مجرا برای متوقف ساختن نشت ادرار در زنان، عضلات کف لگن هستند که اطراف مجرای پیشاب را احاطه کرده‌اند.

چه چیزی فرایند ادرار کردن را کنترل می‌کند؟


 فرایند ادرار کردن از طریق مدار پیچیده‌ای از عصب‌ها کنترل می‌شود که پیام‌های بین مثانه، طناب نخاعی و مغز را مخابره می‌کنند.

دریافت‌کننده‌های واقع در دیواره‌ی مثانه پری مثانه را احساس می‌کنند و این اطلاعات را به مرکز ادراری واقع در پایین‌ترین قسمت طناب نخاعی ارسال می‌کنند. این منطقه که به آن مرکز ادراری در نخاع می‌گویند، سیگنال‌هایی که به مثانه وارد و خارج می‌شوند و همچنین سیگنال‌هایی که به مغز وارد و خارج می‌شود هماهنگ می‌کند.

تا سنین حدود ۲ تا ۴ سالگی، فرایند ادرار کردن در طی یک مدار ساده صورت می‌گیرد. در این سنین، سیستم اعصاب مرکزی کاملاً رشد نکرده است و بنابراین ادرار کردن یک فرایند غیرارادی است که کودک هیچ کنترلی بروی آن ندارد. وقتی مثانه پر می‌شود، دریافت‌کننده‌های عصبی واقع در دیواره‌ی آن پیامی را به مرکز ادراری در نخاع ارسال می‌کنند. سپس این مرکز پیامی را به عضله‌ی دترسور می‌فرستند و به او دستور می‌دهد تا منقبض شود و به عضله‌ی اسفنکتر دستور می‌دهد تا شل شود. این فرایند منجر به خالی شدن مثانه و خارج شدن ادرار از بدن می‌شود.

با بالا رفتن سن عقل نیز به رشد کاملی می‌رسد و فرد می‌تواند این پروسه را تحت کنترل خود درآورد و زمان و مکان مناسبی را برای تخلیه‌ی ادرار بیابد. این کنترل آگاهانه روی فرایند ادرار کردن در نتیجه‌ی وجود یک منطقه‌ی بخصوصی در مغز است که با مرکز ادراری واقع در نخاع ارتباط دارد. این ناحیه در مغز مانع از سیگنال‌هایی می‌شود که برای شروع ادرار از طناب نخاعی به مثانه منتقل می‌شوند. وقتی زمان تخلیه‌ی ادرار فر برسد و زمان و مکان مناسبی برای ادرار کردن در دسترس باشد، این منطقه از مغز یک  سیگنال امن» ارسال می‌کند که مثانه را فعال کرده، عضلات اسفنکتر را شل و ادرار را از بدن خارج می‌کند.

چرخه‌ی ادرار


ادرار کردن (urination) به عمل خالی کردن ادرار از مجاری ادراری اشاره دارد. این عمل شامل دو مرحله می‌شود که مراحل پر شدن و تخلیه شدن نام دارند.

مرحله‌ی پر شدن

مثانه بسیار ارتجاعی است و از طراحی خاصی برای نقش خود در ذخیره‌سازی ادرار برخوردار است. وقتی مثانه پر می‌شود، گشاد می‌شود و دیواره‌ی عضلانی آن کشیده و نازک می‌شود و بدون هیچ افزایش فشاری می‌تواند مقدار ادرار زیادی را در خود انباشته کند. در طی فرایند پر شدن، مغز پیام‌های منتقل‌شده از طناب نخاعی به مثانه را مسدود می‌کند که مانع از تخلیه شدن مثانه می‌شود. وقتی حجم مثانه به حدود ۲۰۰ میلی‌لیتر برسد، گیرنده‌های عصبی واقع در دیواره‌ی مثانه سیگنالی را به طناب نخاعی و به سمت مغز ارسال می‌کنند. اگر نمی‌توان در همان زمان ادرار کرد، مغز سیگنال انتقالی از طناب نخاعی را که به‌طور عادی مثانه را کار می‌اندازد، مسدود می‌کند.

مرحله‌ی تخلیه ادرار

برای تخلیه ادرار، باید عضلات اسفنکتر خارجی هماهنگ با انقباض عضله‌ی دتروسور مثانه شل شوند. سیگنال‌های انتقالی از طناب نخاعی باعث می‌شوند تا عضله‌ی واقع در دیواره‌ی مجرای پیشاب شل شود. سپس عضلات کف لگن شل می‌شوند و درنتیجه دهانه‌ی مثانه شروع به باز شدن می‌کنند. در همین حین، یک سیگنال مجزا به عضله دترسور دستور می‌دهد تا سفت شود که ادرار را فشرده می‌کند تا از مثانه خارج شود و باعث شود تا عضله‌ی اسفنکتر خارجی باز شود و ادرار از بدن خارج شود. وقتی مثانه خالی می‌شود و جریان ادرار قطع می‌شود، مغز سیگنالی ارسال می‌کند تا عضله‌ی اسفنکتر خارجی بسته و جریان ادرار دیگر متوقف شود. وقتی فرایند تخلیه‌ی ادرار کامل شد، مغز مجدداً کار انسداد سیگنال‌های رسیده از طناب نخاعی به مثانه را از سر می‌گیرد و چرخه‌ی پر شدن مثانه دوباره شروع می‌شود.

کپی فقط با ذکر لینک و منبع بلامانع است.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *