علت، علائم و درمان ضربه مغزی در کودکان و بزرگسالان

آسیب‌های ترومایی مغز زمانی رخ می‌دهند که یک فشار مکانیکی خارجی (مانند یک ضربه) موجب اختلال در عملکرد مغز می‌شود. آسیب‌های ترومایی مغز معمولاً بر اثر وارد شدن ضربه یا تکان‌های شدید و ناگهانی به سر و بدن است. وارد شدن جسم خارجی به داخل جمجمه مانند گلوله یا تکه‌های شکسته‌ی خود جمجمه نیز می‌توانند ایجاد آسیب ترومایی کنند. آسیب‌های خفیف مغزی ممکن است موجب اختلالات موقتی در عملکرد سلول‌های مغزی شوند اما آسیب‌های شدیدتر و جدی‌تر که باعث خون‌مردگی، پارگی بافت، خونریزی یا سایر آسیب‌های فیزیکی در مغز می‌شوند، می‌توانند منجر به عوارض بلند مدت یا حتی مرگ شوند.

با وارد شدن آسیب به مغز ممکن است برخی عوارض، بلافاصله پس از حادثه یا مدتی بعد از آن بروز کنند. شدید بودن آسیب موجب می‌شود که خطر بروز عوارض جدی‌تر و همچنین تعداد عوارض ناشی شده از آسیب نیز بیشتر باشد. اگر به سر کودک شما ضربه‌ای خورده یا بدن او تکان بسیار شدیدی خورده است که موجب نگرانی شما شده یا تغییری در رفتارهای کودک ایجاد کرده است، حتماً به متخصص مغز و اعصاب مراجعه کنید. اگر به دنبال یک حادثه مانند ضربه به سر، علائم و نشانه‌های آسیب مغزی بروز کردند، لازم است که فوراً به اورژانس مراجعه کنید. واژه‌های خفیف، متوسط، و شدید برای توصیف میران تأثیرگذاری آسیب بر روی عملکرد مغز به کار می‌روند. آسیب خفیف مغزی نیز جدی هستند و به مراقبت‌های مناسب و تشخیص صحیح نیاز دارند. در درمان ضربه مغزی در کودکان و بزرگسالان، تمرکز درمان‌های اورژانسی بر روی پیشگیری از شدیدتر شدن آسیب مغزی است. جهت دریافت مشاوره و یا رزرو نوبت با متخصص مغز و اعصاب تماس بگیرید.

علل


ضربه‌ی مغزی بر اثر وارد شدن ضربه‌ی شدید به سر یا تکان خوردن شدید سر یا بدن ایجاد می‌شود. شدت آسیب وارد شده به چند عامل مختلف مانند ماهیت ضربه و شدت آن بستگی دارد.آسیب وارد شده می‌تواند یکی یا چند مورد از فاکتورهای زیر را داشته باشد:

  • آسیب به مغز تنها به سلولهایی که مستقیماً ضربه دیده‌اند وارد است.
  • ضربه یا تکان تا حدی شدید بوده است که چندین ناحیه از مغز را دچار آسیب کرده است چرا که مغز در درون جمجمه به سمت عقب و جلو حرکت کرده است.
  • آسیب بر اثر تکان چرخشی شدید بوده است و در نتیجه ساختار‌های سلولی دچار از هم گسستگی شده‌اند
  • ضربه سر ناشی از انفجار یک جسم می‌تواند آسیب گسترده‌ای ایجاد کند.
  • فرو رفتن یک جسم در جمجمه می‌تواند آسیب شدید و جبران‌ناپذیری به سلول‌های مغزی، رگ‌های خونی مغز و بافت محافظ اطراف مغز وارد کند.
  • خونریزی در داخل یا اطراف مغز، تورم و تشکیل لخته خون در سر می‌تواند موجب اختلال در خونرسانی به سلول‌های مغزی شود و آسیب‌های گسترده‌تری ایجاد کند.

حوادثی که معمولاً موجب بروز ضربه‌مغزی می‌شوند عبارت‌اند از:

زمین خوردن

افتادن از روی تخت، سرخوردن در حمام، افتادن از روی پله، افتادن از بالای نردبان و سایر اتفاقات مشابه این، از جمله شایع‌ترین علل آسیب و ضربه‌ی مغزی خصوصاً در کودکان و جوانان هستند.

تصادفات ماشین

تصادف با ماشین موتور یا دوچرخه و یا برخورد ماشین یا موتور با شخص پیاده نیز از علل شایع ضربه‌مغزی است.

خشونت

در حدود ۲۰ درصد از آسیب‌های ضربه‌مغزی بر اثر خشونت‌های انسانی مانند اصابت گلوله، آزار کودکان و نزاع ایجاد می‌شود. سندرم کودک لرزانده شده نیز نوعی آسیب مغزی است که بر اثر تکان دادن شدید و خشن نوزاد ایجاد شده و به مغز او آسیب می‌زند.

آسیب‌های ورزشی

آسیب‌های ایجاد شده در بسیاری از ورزش‌ها مانند فوتبال آمریکایی، بوکس، بیسبال، اسکی،‌ هاکی و سایر ورزش‌های پربرخورد یا پرخطر از جمله علل شایع ضربه‌مغزی در جوانان است.

انفجار و سایر آسیب‌های رزمی

انفجار‌های مهیب از جمله علل شایع ضربه‌ی مغزی در بین پرسنل ارتشی است. هرچند مکانیزم این آسیب هنوز به رستی شناخته شده نیست اما بسیاری از محققین معتقدند که فشار موجی ناشی از انفجار به سلول‌های مغزی آسیب وارد می‌کند. ضربه‌ی مغزی همچنین می‌تواند بر اثر فرو رفتن جسمی در مغز، ضربات شدید به سر و یا زمین خوردن سربازان باشد.

عوامل خطر


افرادی که بیش از همه در معرض خطر بروز ضربه‌مغزی هستند عبارتند از:

  • کودکان خصوصاً نوزادان تا کودکان ۴ ساله
  • جوانان ۱۵ تا ۲۴ ساله
  • افراد بالای ۷۵ سال

علائم ضربه‌ مغزی در کودکان و بزرگسالان


شایع‌ترین علائم ضربه‌مغزی عبارتند از:

  • گیجی 
  • خستگی احساس سستی
  • گم کردن راه یا موقعیت خود به‌سادگی
  • سردرد 
  • درد مداوم گردن
  • کندی در حرف زدن، خواندن، فکر کردن و رفتار کردن
  • دمدمی مزاج شدن (خوشحالی یا ناراحتی ناگهانی بدون دلیل خاصی)
  • تغییر در الگوی خواب (بسیار بیشتر یا بسیار کمتر از قبل خوابیدن یا مشکل در خواب رفتن)
  • سبکی سر و سرگیجه 
  • از دست دادن تمرکز
  • حساسیت به نور
  • حساسیت به صدا
  • از دست دادن حس چشایی یا بویایی
  • حالت تهوع
  • وزوز گوش 

تشخیص ضربه مغزی


از آنجایی که آسیب ضربه‌ی مغزی یک آسیب اورژانسی است و از آنجایی که عدم درمان به موقع این آسیب پیامدهای جدی را می‌تواند به دنبال داشته باشد، پزشکان باید وضعیت بیمار را به سرعت بررسی کرده و به نتیجه برسند.

سی تی اسکن

در روش عکسبرداری سی تی اسکن از یک سری تصاویر اشعه ایکس برای تولید تصویری با جزئیات زیاد از مغز استفاده می‌شود. تصاویر سی تی اسکن می‌توانند فوراً، شکستگی یا خونریزی مغزی (هموراژ)، کبودی بافت مغزی و تورم در مغز را نشان دهند.

اسکن ام آر آی

در اسکن ام آر آی از امواج رادیویی قوی و آهن رباهای بزرگ برای ایجاد تصاویری دقیق از مغز استفاده می‌شود. از این روش عکس‌برداری زمانی استفاده می‌شود که وضعیت بیمار به مرحله ثبات رسیده است.

بررسی فشار داخل جمجمه‌ای

تورم بافت‌های آسیب‌دیده‌ی مغز موجب افزایش فشار داخل جمجمه می‌شود و این موضوع نیز خود موجب بیشتر شدن آسیب مغزی می‌شود. به همین منظور ممکن است پزشکان، یک پروب مخصوص داخل جمجمه قرار دهند تا از طریق آن فشار داخل جمجمه‌ای بیمار را تحت نظر داشته باشند و در صورت بالا رفتن بیش‌ازحد فشار، برای کاهش آن اقدام کنند.

درمان ضربه‌مغزی با دارو و جراحی مغز


آسیب‌های خفیف معمولاً به جز استراحت و مسکن‌های غیرتجویزی برای تسکین سردرد، به درمان دیگری نیاز ندارند. با این لازم است که شخصی که ضربه‌ی مغزی خفیف داشته در خانه تحت نظر باشد تا خودش (یا اطرافیان او) متوجه بروز علائم جدید، شدید شدن یا عدم بهبودی علائم شوند. تمرکز درمان‌های اورژانسی برای ضربه‌ی مغزی متوسط و شدید بیشتر بر روی رسیدن اکسیژن و خون کافی به مغز، کنترل فشار خون و جلوگیری از وارد شدن آسیب بیشتر به سر و گردن است. افرادی که دچار ضربه‌ی مغزی شدید شده‌اند، احتمالاً آسیب‌های دیگری در بدن خود نیز دارند که باید به آن‌ها نیز رسیدگی شود. درمان‌های دیگری که در اورژانس یا ICU انجام می‌شوند بر روی کاهش عوارض‌ جانبی ناشی از التهاب مغز، کنترل خونریزی و بهبود اکسیژن و خونرسانی به مغز، تمرکز دارند.

درمان دارویی

  • داروهای دیورتیک: هر دارویی که موجب تحریک کلیه‌ها برای تولید ادرار شود به عنوان داروی دیورتیک شناخته می‌شود. به بیان دیگر، این داروها مدر هستند و میزان مایع درون بافت‌های بدن را کاهش می‌دهند. این داروها به صورت تزریق وریدی به بدن بیمار انتقال داده می‌شوند. پرکاربردترین دارو برای درمان ضربه‌مغزی، مانیتول است. برخی از تحقیقات نشان داده‌اند که استفاده از غلظت‌های خاصی از محلول سالین به عنوان دیورتیک برای کودکان نیز مؤثر است.
  • تمامی داروهای ضد تشنج: در داروهای ضد تشنج احتمال بروز تشنج در طی یک هفته بعد از ضربه‌ی مغزی متوسط و شدید، زیاد است. به همین خاطر ممکن است این داروها به بیمار تزریق شوند تا از بروز آسیب بیشتر به مغز بر اثر تشنج جلوگیری شود.
  • داروهای القای کما: افرادی که در حالت کما هستند به اکسیژن کمتری نیاز دارند بنابراین اگر رگ‌های خونی مغز نتوانند غذا و اکسیژن کافی به مغز برسانند، پزشکان به طور عمدی بیمار را به حالت کما می‌برند.

جراحی

برای کاهش آسیب وارد شده به مغز گاهی لازم است که جراحی اورژانسی انجام شود. جراحی برای برطرف کردن مشکلات زیر انجام می‌شود:

  • برداشتن لخته‌های خون (هماتوم): خونریزی در داخل بافت یا بیرون مغز موجب تشکیل لخته خون در مغز می‌شود. لخته خون به بافت مغز فشار وارد کرده و به آن آسیب می‌زند.
  • درمان شکستگی‌های جمجمه: برای درمان شکستگی‌های شدید جمجمه یا برداشتن تکه‌های شکسته‌ی استخوان که در بافت مغز فرورفته‌اند، جراحی باید انجام شود.
  • باز کردن یک دریچه در جمجمه: ممکن است لازم باشد که با بیرون کشیدن مایع مغزی نخاعی که در اطراف مغز است، فشار داخل جمجمه کم شود و یا دریچه‌ای در جمجمه باز شود تا بافت‌های متورم مغزی فضای بیشتری داشته باشند.

توان‌بخشی


اغلب افرادی که قبلاً دچار ضربه‌مغزی شدید شده‌اند، به توان‌بخشی نیاز دارند. این افراد ممکن است لازم داشته باشند که برخی حرکات ابتدایی و ساده‌ی بدن مانند راه رفتن و حرف زدن را دوباره بیاموزند و تمرین کنند. هدف از انجام توان‌بخشی، کمک به بیمار در بهبود عملکرد او در انجام فعالیت‌های روزانه است. توان‌بخشی معمولاً در بیمارستان آغاز می‌شود و سپس در یک مرکز توان‌بخشی ادامه پیدا می‌کند. نوع درمان‌های توان‌بخشی و مدت‌زمان انجام آن‌ها با توجه به شرایط هر بیمار، شدت آسیب مغزی و قسمتی از مغز که آسیب‌ دیده است، متفاوت خواهد بود. فیزیوتراپی و گفتاردرمانی معمولاً بخش مهمی از برنامه توان‌بخشی هستند.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *