علت، علائم و درمان ضربه به سر نوزاد، کودک و بزرگسال

ضربه به سر به ضرباتی گفته می‌شود که به مغز، جمجمه، یا پوست سر وارد می‌شود. این ضربات می‌تواند شامل یک برآمدگی کوچک، کبودی، یا ضربه تروماتیک به مغز باشد. عوارض و روش‌های درمانی ضرب دیدن سر بسیار متنوع هستند و به علت ضربه دیدن سر و شدت آن بستگی دارند. آسیب‌های سر می‌توانند باز یا بسته باشند. آسیب‌های بسته به مواردی گفته می‌شود که باعث شکسته شدن جمجمه نشود. آسیب‌های باز به مواردی گفته می‌شود که عاملی باعث شکسته شدن جمجمه شده و وارد مغز شود. ارزیابی میزان شدت آسیب سر فقط با نگاه کردن میسر نیست. برخی از آسیب‌های خفیف سر با خونریزی زیادی همراه هستند در حالی که برخی آسیب‌های جدی اصلا خونریزی ندارند. درمان جدی انواع آسیب‌های سر و ارزیابی آنها توسط پزشک اهمیت زیادی دارد.

نباید نسبت به آسیب‌ دیدگی سر بی‌اهمیت بود. در صورت احساس علائم آسیب‌دیدگی جدی مغز باید هرچه سریع‌تر به متخصص مغز و اعصاب مراجعه کنید. نظر پزشک پس از ارزیابی بیمار، به شدت آسیب وارد شده بستگی دارد. اکثر افرادی که دچار ضربات خفیف شده‌اند علائم پایدار را تجربه خواهند کرد. ممکن است افرادی که دچار آسیب‌های جدی سر می‌شوند با اختلالات شخصیتی دائمی یا مشکلات جسمانی و ادراکی مواجه شوند. آسیب‌ها و ضرباتی که در دوران کودکی به سر وارد می‌شوند می‌توانند نگران کننده باشند، زیرا در این زمان مغز در حال رشد و تکامل است بنابراین بیشتر مستعد آسیب است. در صورت آسیب دیدن سر، متخصص مغز و اعصاب تلاش می‌کند تا حد امکان به بهبودی کامل دست بیابید.

جهت دریافت نوبت مشاوره و یا رزرو وقت با شماره های متخصص مغز و اعصاب تماس بگیرید.

انواع آسیب‌های مغزی


هماتوم

هماتوم به تجمع یا لخته شدن خون خارج از رگ‌های خونی گفته می‌شود. در صورتی که هماتوم درون مغز رخ دهد، می‌تواند بسیار خطرناک باشد. لخته‌های خونی تشکیل شده می‌تواند باعث ایجاد فشار درون جمجمه شود، در این حالت بیمار هوشیاری خود را از دست می‌دهد یا مغز به طور دائمی آسیب می‌بیند.

هموراژ

هموراژ به خونریزی کنترل نشده مغز گفته می‌شود. ممکن است خونریزی در فضای اطراف مغز رخ دهد که به آن خونریزی ساب ‌آراکنوئید گفته می‌شود، گاهی خونریزی درون بافت مغز رخ می‌دهد که به آن خونریزی درون جمجمه‌ای گفته می‌شود. معمولا خونریزی ساب‌آراکنوئید باعث سردرد و استفراغ می‌شود. شدت خونریزی درون جمجمه‌ای به میزان خونریزی درون جمجمه بستگی دارد، اما باگذر زمان هر مقدار خون که درون جمجمه وجود داشته باشد باعث ایجاد فشار می‌شود.

ضربه مغزی

ضربه مغزی یکی از آسیب‌های مغزی است و زمانی رخ می‌دهد که مغز به دیواره سفت و محکم جمجمه برخورد کند. به طور کلی، ناتوانی عملکردی مرتبط با ضربه مغزی موقت است. وارد آمدن ضربات مکرر به مغز می‌تواند در نهایت باعث آسیب دائمی مغز شود.

ورم مغز

هرگونه آسیبی که به مغز وارد می‌شود می‌تواند باعث تورم و التهاب آن شود. اکثر ضربه‌ها باعث تورم بافت‌های اطراف می‌شوند، اما اگر تورم در مغز رخ دهد می‌تواند بسیار حاد و جدی باشد. مغز نمی‌تواند برای تحمل تورم ایجاد شده، منبسط شود در نتیجه این مسئله باعث ایجاد فشار در مغز بیمار می‌شود. این وضعیت می‌تواند باعث فشرده شدن مغز به دیواره جمجمه شود.

شکستگی جمجمه

جمجمه، برخلاف اکثر استخوان‌های بدن فاقد مغز استخوان است. این مسئله باعث می‌شود جمجمه بسیار محکم باشد و به راحتی نشکند. جمجمه شکسته نمی‌تواند آثار ناشی از ضربه را جذب کند، این امر باعث می‌شود احتمال آسیب مغزی بیشتر شود.

آسیب منتشر آکسونی


آسیب منتشر آکسونی یکی از آسیب‌های مغزی است که باعث خونریزی نمی‌شود اما به سلول‌های مغز آسیب می‌رساند. آسیب دیدن سلول‌های مغز باعث می‌شود این سلول‌ها قادر به فعالیت نباشند این امر باعث بروز تورم و آسیب بیشتر می‌شود. اگرچه این وضعیت مانند سایر اشکال آسیب‌دیدگی سر قابل مشاهده نیست، آسیب منتشر آکسونی یکی از خطرناک‌ترین انواع آسیب‌های سر محسوب می‌شود که می‌تواند منجر به آسیب‌دیدگی دائمی مغز و حتی مرگ بیمار شود.

علل آسیب دیدن مغز


به طور کلی می‌توان آسیب‌های مغزی را براساس علل ایجادکننده آنها به دو مقوله تقسیم کرد. آسیب‌های مغزی یا به علت ضربه به سر و یا به علت تکان خوردن مغز ایجاد می‌شوند. آسیب‌های سر که به علت تکان خوردن بروز می‌کنند در میان نوزادان و کودکان شیوع بالایی دارند، با این حال هنگامی که فرد در رفتارهای خشونت‌آمیز شرکت می‌کند احتمال بروز آسیب دیدن سر وجود دارد.
آسیب‌دیدگی‌هایی که در ارتباط با ضربه به سر بروز می‌کنند با موارد زیر مرتبط هستند:
• تصادف با ماشین یا موتور
• زمین خوردن، ضرب و شتم
• آسیب‌های ناشی از شرکت در فعالیت‌های ورزشی
در اکثر موارد، جمجمه از مغز در برابر آسیب‌های جدی محافظت می‌کند. با این حال آسیب‌هایی که به اندازه‌ای شدید هستند که باعث آسیب دیدن سر می‌شوند می‌توانند به آسیب‌های نخاعی مرتبط باشند.

علائم آسیب‌دیدگی سر


سر نسبت به سایر قسمت‌های بدن عروق خونی بیشتری دارد، بنابراین خونریزی در سطح مغز یا درون آن یک مشکل جدی در آسیب‌های سر محسوب می‌شود. اطلاع یافتن از سایر علائم مربوط به آسیب‌دیدگی سر اهمیت زیادی دارد. اکثر علائم مربوط به آسیب‌دیدگی جدی مغز فورا بروز نمی‌کنند. فردی که دچار آسیب‌دیدگی سر می‌شود باید تا چند روز بعد از ضرب دیدن سر تحت نظر باشد.
علایم شایع آسیب‌دیدگی خفیف سر عبارتند از:
سردرد
• احساس سرگیجه
• احساس سبکی سر
گیجی خفیف
• تهوع
وزوز موقت گوش
علائم آسیب‌دیدگی شدید سر شامل اکثر علائم آسیب‌دیدگی‌های خفیف است. این علائم عبارتند از:
• از دست دادن هوشیاری
تشنج
• استفراغ
عدم‌تعادل و هماهنگی بدن
• عدم آگاهی درباره موقعیت زمانی و مکانی
• ناتوانی در متمرکز کردن چشم‌ها
• حرکات غیرعادی چشم
• از دست دادن کنترل عضلات
از دست دادن حافظه
اختلالات خلقی
• ترشح مایعات از گوش یا بینی

تشخیص آسیب‌دیدگی سر


مقیاس کمای گلاسگو (GCS) یکی از اولین روش‌های است که پزشکان از آن برای ارزیابی آسیب سر استفاده می‌کنند. مقیاس کمای گلاسگو یک آزمایش ۱۵ نمره‌ای است که وضعیت ذهنی بیمار را ارزیابی می‌کند. بالا بودن عدد مقیاس کمای گلاسگو نشان دهنده آسیب‌دیدگی خفیف مغز است. پزشک معالج باید اطلاعاتی را درباره وضعیت آسیب‌دیدگی سر به دست بیاورد. بنابراین پزشک برای مشاهده علائم آسیب دیدگی سر از قبیل کبودی و تورم به معاینه بیمار می‌پردازد. پزشک با ارزیابی کنترل و توان عضلات، حرکات چشم، حس لامسه، وضعیت عملکرد اعصاب را بررسی می‌کند. از تست‌های عکسبرداری برای تشخیص آسیب‌های سر استفاده می‌شود. انجام سی‌تی‌اسکن به پزشک برای تشخیص شکستگی، خونریزی و لخته شدن خون، تورم مغز، و هرگونه آسیب ساختاری دیگر کمک می‌کند. تصاویر سی‌تی‌اسکن، تصاویر دقیقی هستند که به سرعت آماده می‌شوند، بنابراین این تصاویر اولین نوع عکسبرداری است که در بیماران مورد استفاده قرار می‌گیرد. ممکن است پزشک دستور انجام ام‌آر‌آی را نیز صادر کند با این روش تصاویر دقیق‌تری از مغز به دست می‌آید.

اقدامات درمانی


انتخاب اقدامات درمانی به نوع و شدت آسیب‌دیدگی سر بستگی دارد. در آسیب‌دیدگی‌های خفیف معمولاً به غیر از درد هیچ علامت دیگری در محل ضربه وجود ندارد. در این موارد، پزشک مصرف استامینوفن را برای تسکین درد تجویز می‌کند. پزشک باید از تجویز داروهای غیراستروئیدی غیرالتهابی مانند آسپرین یا ایبوبروفن خودداری کند زیرا این داروها باعث بدتر شدن خونریزی می‌شوند در صورتی که محل ضربه، شکاف خورده باشد از بخیه یا گیره برای بستن آن استفاده می‌کند، سپس روی زخم را با باند می‌بندد. حتی اگر آسیب‌دیدگی سر خفیف باشد باید پزشک برای اطمینان از بدتر نشدن وضعیت بیمار، او را تحت نظر قرار دهد. این باور که باید به بیمار اجازه داد پس از ضرب‌دیدگی سر بخوابد اصلا درست نیست، در حقیقت باید هر دو ساعت او را بیدار کرد و بروز علائم جدید را بررسی کرد. در صورت بروز علائم جدید یا بدتر شدن آنها باید هرچه سریع‌تر بیمار را به پزشک ارجاع داد. اگر آسیب‌دیدگی سر بیمار شدید باشد ممکن است پزشک دستور بستری شدن او را در بیمارستان بدهد. نوع اقدامات درمانی که در بیمارستان انتخاب می‌شود به تشخیص پزشک بستگی دارد.
اقدامات درمانی برای آسیب‌دیدگی‌های شدید مغزی شامل موارد زیر است.

دارو

در صورتی که آسیب‌دیدگی مغز بیمار شدید باشد پزشک مصرف داروهای ضدتشنج را تجویز می‌کند. این بیماران طی یک هفته پس از تصادف در معرض خطر تشنج قرار دارند. در صورتی که آسیب‌دیدگی سر باعث ایجاد فشار در مغز شده باشد پزشک مصرف داروهای ادرارآور را تجویز می‌کند. در مواردی که آسیب‌دیدگی مغز بسیار شدید است مصرف برخی داروها برای کاهش خطر کما رفتن بیمار تجویز می‌شود. اگر عروق خونی بیمار آسیب دیده باشند، این اقدام درمانی یک روش مناسب و مفید خواهد بود. هنگامی که بیمار در کما به سر می‌برد همانند شرایط عادی، نیازی به اکسیژن و مواد مغذی چندانی ندارد.

عمل جراحی

گاهی اوقات انجام عمل جراحی اورژانسی برای جلوگیری از آسیب دیدن مغز بیمار بسیار ضروری است. به عنوان مثال پزشک برای خارج کردن هماتوم، ترمیم جمجمه، یا کاهش فشار در جمجمه بیمار دست به عمل جراحی می‌زند.

توان‌بخشی

در مواردی که آسیب‌دیدگی مغز بیمار شدید است، به احتمال زیاد برای به دست آوردن عملکرد کامل مغز به توان‌بخشی نیاز خواهد داشت. انتخاب نوع توان‌بخشی به نوع قابلیتی بستگی دارد که به علت آسیب‌دیدگی از دست داده است. افرادی که دچار آسیب‌دیدگی مغزی شده‌اند معمولا برای به دست آوردن مجدد توانایی صحبت کردن و حرکت به کمک نیاز دارند.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *