علائم، علت و درمان انواع سکته مغزی (خفیف، گذرا، ایسکمیک)

اولین قدم در پیشگیری از بروز سکته‌ی مغزی، دانستن علائم آن است. سکته مغزی زمانی رخ می‌دهد که جریان خون حاوی اکسیژن به بخشی از مغز متوقف شود. سلولهای مغزی بدون داشتن اکسیژن بعد از چند دقیقه می‌میرند. خونریزی ناگهانی در مغز نیز درصورتی‌که موجب آسیب دیدن سلول‌های مغزی شود، منجر به سکته می‌شود. درصورتی‌که سلول‌های مغزی آسیب ببینند یا بمیرند، علائم ناشی از این آسیب در بخشی از بدن بروز می‌کند که توسط آن دسته از سلول‌های مغزی کنترل می‌شده‌اند. سکته مغزی یک وضعیت اورژانسی است که نیاز به اقدامات و مراقبت‌های فوری پزشکی دارد. سکته مغزی می‌تواند موجب آسیب‌های مغزی مداوم، ناتوانی و یا حتی مرگ شخص شود.

اگر شخصی به سکته مغزی دچار شود، انجام درمان‌های مناسب می‌تواند میزان آسیب مغزی را کاهش دهد و از بروز ناتوانی‌های بلندمدت یا مداوم جلوگیری کند. انجام درمان‌های مناسب همچنین از بروز سکته‌های بعدی جلوگیری می‌کند.
جهت دریافت نوبت مشاوره و یا رزرو وقت تشخیص و درمان سکته مغزی با متخصص مغز و اعصاب تماس بگیرید.

عوامل خطر


عواملی خطری که می‌توانند قابل‌کنترل باشند عبارت‌اند از:
• فشارخون بالا
• فیبریلاسیون دهلیزی
• دیابت کنترل نشده
• کلسترول بالا
• سیگار کشیدن
• چاقی
• بیماری عروق کاروتیدی یا کرونری
عوامل خطری که غیر قابل‌کنترل هستند عبارت‌اند از:
• سن (بالای ۶۵ سال)
• جنسیت ( مردان بیشتر از زنان دچار سکته مغزی می‌شوند اما میزان مرگ در بین مبتلایان به سکته مغزی در زنان بالاتر است)
• داشتن سابقه خانوادگی در ابتلا به سکته مغزی

علائم


هشت مورد از شایع‌ترین عوارض سکته مغزی عبارت‌اند از:

احساس ضعف در دست یا پا (یا هر دو) در یک طرف بدن

این نشانه می‌تواند در حد فلج کامل یا تنها احساس ضعف خفیف باشد. ممکن است پوست کاملاً بی‌حس شود یا بیمار احساس گزگز، مورمور و سوزن‌سوزن شدن داشته باشد که این حس در یک طرف از بدن یا قسمتی از یک طرف از بدن است.

ضعف در عضلات صورت

ممکن است عضلات صورت افتاده شوند و چهره فرد حالتی نامتعادل و نامتقارن بگیرد. از آنجایی که بیمار نمی‌تواند کنترل لب و زبان خود را به طور کامل داشته باشد، در صحبت کردن او اختلال ایجاد می‌شود.

مشکل در تکلم

صحبت کردن بیمار ممکن است مبهم و غیرطبیعی باشد. یا ممکن است بیمار به حالت عادی کلمات را تلفظ کند اما جملات او بی‌معنا باشند.

مشکل در تعادل بدن و هماهنگی

ممکن است به نظر برسد که بیمار تعادل ندارد و اعضای بدن او با هم هماهنگ نیستند. ممکن است بیمار در راه رفتن یا برداشتن اشیا با دست مشکل داشته باشد.

سرگیجه

ممکن است بیمار احساس سرگیجه داشته باشد و یا در بلعیدن غذا یا آب دهان مشکل پیدا کند.

اختلالات بینایی

ممکن است بیمار اختلالات بینایی مانند دوبینی، از دست دادن دید محیطی (کناره‌های تصویر) یا کوری پیدا کند. تاری دید معمولاً نشانه‌ی سکته مغزی نیست.

سردرد ناگهانی

ممکن است بیمار به صورت کاملاً ناگهانی دچار سردرد بسیار شدید شود.

از دست دادن هوشیاری

ممکن است بیمار هوشیاری خود را از دست بدهد و امکان مرگ بیمار نیز وجود دارد.

عوارض


فلج یا از دست دادن توانایی حرکت دادن برخی عضلات، از دست دادن حافظه، مشکل در استدلال و فکر کردن، مشکلات احساسی، درد، تغییرات رفتاری مشکل در مراقبت از خود و انجام کارهای شخصی، مشکل در صحبت کردن و بلعیدن غذا برخی از عوارض جانبی احتمالی سکته مغزی هستند.

انواع


سکته مغزی دارای چند نوع مختلف است:

سکته ایسکمیک گذرا

پزشکان به سکته‌ی ایسکمیک گذرا همچنین سکته‌ی خفیف و هشداردهنده نیز می‌گویند. لخته‌ی خونی که به صورت موقتی موجب مسدود شدن جریان خون شده، موجب بروز سکته ایسکمیک گذرا می‌شود. مسدود بودن جریان خون و سکته‌ی مغزی ایسکمیک گذرا، برای مدت زمان کوتاهی هستند.

سکته‌ی ایسکمیک

سکته‌ی مغزی ایسکمیک مشابه با سکته‌ی قلبی است با این تفاوت که در رگ‌های مغزی رخ می‌دهد. ممکن است در رگ‌های خونی مغز، لخته خون تشکیل شود و یا در جایی دیگر از بدن در رگ‌ها لخته خون تشکیل شود و سپس این لخته خون وارد مغز شود. لخته‌ی خون موجب مسدود شدن جریان خون به سلول‌های مغزی می‌شود. همچنین درصورتی‌که پلاک‌های چربی تشکیل شده از کلسترول در دیواره‌ی رگ تجمع پیدا کنند، ممکن است رگ مسدود شود. در حدود ۸۰ در صد از سکته‌های مغزی از نوع ایسکمیک هستند.

سکته‌ی هموراژیک

سکته‌ی مغزی هموراژیک زمانی رخ می‌دهد که یک رگ خونی در مغز دچار پارگی می‌شود و در نتیجه خونریزی رخ می‌دهد. خونریزی موجب می‌شود که خون به داخل بافت مغزی نفوذ کند و موجب آسیب به سلول‌های مغزی شود. شایع‌ترین علت بروز سکته مغزی هموراژیک، فشارخون بالا و آنوریسم مغزی است. آنوریسم مغزی حالتی است که در آن بخشی از جداره‌ی یک رگ ضعیف شده و نازک می‌شود.

تشخیص


پزشک در ابتدا شرح‌حال بیمار را می‌گیرد و او را معاینه می‌کند. طی معاینات فیزیکی، پزشک فشارخون، ضربان قلب، تنفس، و واکنش‌های عصبی بیمار را ارزیابی می‌کند. پزشک ممکن است با انجام معاینات اولیه نیز بتواند به راحتی مشکل بیمار را تشخیص دهد. سایر روش‌های تشخیصی عبارت‌اند از:

تست‌های آزمایشگاهی

آزمایش خون برای بررسی میزان قند خون، عملکرد کلیه، تعادل میزان نمک، میزان گلبول‌های سفید خون (نشان‌دهنده وجود عفونت)، هماتوکریت (بررسی کم‌خونی) و سایر فاکتور‌ها انجام می‌شود. برای تشخیص سکته‌ی مغزی هنوز هیچ آزمایش خون خاصی وجود ندارد.

سی‌تی‌اسکن

مهم‌ترین تست تشخیصی که برای تشخیص سکته مغزی انجام می‌شود، عکسبرداری سی‌تی‌اسکن از مغز است. در این روش، تصاویری سه‌بعدی از بافت مغز تهیه می‌شود. در نواحی که دچار سکته ایسکمیک شده‌اند، بافت مغز به نظر غیرعادی می‌آید و ممکن است علائم تورم نیز وجود داشته باشد. در اغلب موارد، سکته‌ی مغزی (حتی سکته‌های شدید) تا ۱۲ الی ۲۴ ساعت بعد از بروز علائم، در تصاویر سی‌تی‌اسکن قابل‌تشخیص نیستند. سکته‌های مغزی خفیف نیز ممکن است به طور کلی با گذشت این زمان نیز قابل‌تشخیص نباشند. اما در هر حال، تصاویر سی‌تی‌اسکن برای تشخیص خونریزی در مغز بسیار مفید هستند. تصاویر سی‌تی‌اسکن برای تشخیص سکته هموراژیک (ناشی از خونریزی) مفید هستند.

اسکن ام آر آی

اسکن ام آر آی تصاویری با دقت بالا از بافت مغزی به دست می‌دهد. این عکسبرداری معمولاً بعد از بروز علائم اورژانسی سکته انجام می‌شود و یا در صورتی تجویز می‌شود که تصاویر سی‌تی‌اسکن نتیجه واضحی را به دنبال نداشته باشند.

عکسبرداری اشعه ایکس

پزشک ممکن است برای اطمینان از سلامت ریه‌ها و عدم وجود مشکل ریوی (مانند سرطان یا پنومونی) انجام عکسبرداری اشعه ایکس از قفسه سینه را تجویز کند. مشکلات ریوی نیز می‌توانند موجب بروز علائم مشابه سکته شوند.

سایر تست‌های پرکاربرد

سایر تست‌های پرکاربرد عبارت‌اند از: نوار قلبی برای بررسی مشکلات قلبی، آزمایش ادرار برای بررسی اختلالات و یا عفونت کلیه. همچنین ممکن است پزشک با پرسیدن سوالاتی ساده اما به‌خصوص، وضعیت روحی و روانی بیمار را ارزیابی کند.

درمان


انتخاب روش درمان سکته مغزی به عوامل مختلفی بستگی دارد از جمله نوع سکته و مدت زمان گذشته از زمان بروز سکته. هر چقدر بیمار زودتر به بیمارستان منتقل شود، احتمال بهبودی او بیشتر است.

سکته ایسکمیک گذرا

برای درمان سکته ایسکمیک گذرا در ابتدا داروهایی برای پیشگیری از بروز مجدد سکته تجویز می‌شوند. این داروها شامل داروهای ضدپلاکت و ضد انعقاد خون می‌شوند. داروهای آنتی پلاکت احتمال به هم چسبیدن پلاکت‌های خون و تشکیل لخته خون را کم می‌کنند. آسپرین و کلوپیدوگرل از جمله داروهای ضدپلاکت هستند. داروهای ضدانعقاد داروهایی هستند که میزان تجمع پروتئین‌های لخته ساز در خون را کم می‌کنند. داروهای ضدانعقاد مختلفی وجود دارند که وارفارین و دابیگاتران از جمله‌ی ابن داروها می‌باشند. همچنین ممکن است پزشک انجام عملی به نام اندآرترکتومی کاروتید را تجویز کند. در این عمل پلاک چربی از داخل رگ کاروتید برداشته می‌شود. تجمع چربی در رگ کاروتید یکی از علل اصلی بروز سکته مغزی است.

سکته‌ی مغزی ایسکمیک

روش درمان سکته‌ی مغزی ایسکمیک به این موضوع بستگی دارد که بیمار به چه سرعتی به بیمارستان انتقال داده شده است. روش درمان همچنین به سوابق پزشکی بیمار و وضعیت کلی سلامت او نیز بستگی دارد. اگر بیمار ظرف سه الی ۴ ساعت به پزشک مراجعه کند، ممک است پزشک بتواند دارویی به نام TPA (فعال‌کننده بافتی پلاسمینوژن) را برای بیمار تجویز کند. این دارو که به صورت تزریق وریدی به بدن بیمار منقل می‌شود، می‌تواند لخته‌های خون را حل کند. البته داروی TPA برای تمامی بیماران نیز مناسب نیست چرا که خطر بروز خونریزی را به همراه دارد و پزشک باید قبل از تجویز این دارو به دقت سوابق پزشکی بیمار و وضعیت سلامتی او را بررسی کند.
پزشکان همچنین می‌توانند با انجام عمل‌هایی، به صورت فیزیکی، لخته‌ی خون را بردارند یا داروهای از بین برنده‌ی لخته خون را به آن بخش خاص از مغز منتقل کنند. این روش‌های درمانی همیشه نمی‌توانند مؤثر باشند، چرا که ممکن است سوابق پزشکی بیمار به‌گونه‌ای باشند که انجام این روش‌های درمانی برای او خطرناک باشد.

سکته‌ی هموراژیک

برای درمان سکته‌ی مغزی هموراژیک لازم است که در ابتدا خونریزی مغزی متوقف شود و سپس تأثیرات ناشی از عوارض جانبی خونریزی مغزی، تا جای ممکن کاهش داده شود. عوارض جانبی خونریزی مغزی شامل افزایش فشار داخل جمجمه می‌شود. در عمل جراحی که برای درمان این وضعیت انجام می‌شود، رگ‌های خونی با گیره یا سیم پیچ‌های ریز و مخصوص بسته می‌شوند تا خونریزی متوقف شود. برای کاهش فشار داخل جمجمه، برای بیمار داروهای مخصوص تجویز می‌شود. همچنین ممکن است برای افزایش میزان مواد لخته کننده در خون، لازم باشد که انتقال خون به بیمار انجام شود.

بهبودی


سکته‌ی مغزی یک اتفاق بسیار مهم است که می‌تواند توانایی‌های فیزیکی و حتی احساسات و روحیات فرد را به طور موقتی یا دائمی تحت تأثیر قرار دهد. بعد از سکته‌ی مغزی لازم است برنامه‌ی توان‌بخشی مخصوص برای بیمار انجام شود. توانبخشی معمولاً شامل موارد زیر می‌شود:
• گفتاردرمانی: گفتاردرمانی برای برطرف کردن اختلالات گفتاری بیمار انجام می‌شود و یا به بیمار کمک می‌شود که صحبت دیگران را بهتر متوجه شود. تمرینات گفتاردرمانی، ریلکسیشن و تغییر در شیوه‌ی برقراری ارتباط، استفاده از زبان بدن یا تغییر تن صدا از جمله تکنیک‌های مؤثر هستند.
• فیزیوتراپی: فیزیوتراپی برای بازآموزی حرکات بدن و افزایش تعادل و هماهنگی بین اعضای بدن انجام می‌شود. بسیار مهم است که برای انجام فیزیوتراپی اقدام کنید حتی اگر این کار در ابتدا بسیار مشکل به نظر می‌آید.

پیشگیری


شما برای کاهش خطر بروز سکته‌ی مغزی یا پیشگیری از بروز مجدد آن، اقدامات مختلفی را می‌توانید انجام دهید و تغییراتی در سبک زندگی خود ایجاد کنید. برای مثال:
• فعالیت فیزیکی خود را افزایش دهید.
• رژیم غذایی سالمی داشته باشید و وزن خود را در محدوده سالم نگه دارید. وزن شما باید با قد شما متناسب باشد.
• داروهای تجویز شده برای کنترل فشارخون را دقیقاً طبق دستور پزشک مصرف کنید و قند خون خود را کنترل کنید.
• درصورتی‌که به آپنه تنفسی مبتلا هستید، ماسک فشار هوا را در هنگام خواب استفاده کنید تا از تأثیرات منفی آپنه‌ی خواب بر قلب بکاهید.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *