سر درد خوشه ای کلاستر:علت، علائم و درمان

سردردهای خوشه‌ای به یک سری سردرد کوتاه‌مدت ولی به‌شدت دردناک گفته می‌شود که هر هفته یا هر ماه یک بار بروز پیدا می‌کنند. این سردردها معمولاً هر ساله در یک زمان خاص مانند بهار یا پاییز ظاهر می‌شوند. به دلیل طبیعت فصلی آن‌ها، مردم معمولاً سردردهای خوشه‌ای را با علائم آلرژی و فشار کاری اشتباه می‌گیرند.

ما دلیل وقوع این سردردها را نمی‌دانیم ولی می‌دانیم که یک عصب در صورت شما در ایجاد آن‌ها دخیل بوده و باعث ایجاد درد در اطراف یکی از چشم‌ها می‌شود. اکثر افراد به هنگام حمله‌ی این سردرد نمی‌توانند در جای خود آرام بنشینند و با سرعت بالایی راه می‌روند که این کار خود باعث تشدید سردرد می‌شود. سردردهای خوشه‌ای می‌توانند از میگرن شدیدتر باشند ولی معمولاً پایداری کمی دارند.

این سردردها بسیار نادر بوده و کمتر از ۱ نفر در هر ۱۰۰۰ نفر را درگیر می‌کنند. مردان بیشتر از زنان به این سردردها مبتلا می‌شوند. بروز این عارضه در افراد معمولاً در سنین پایین‌تر از ۳۰ سال رخ می‌دهد. سردردهای خوشه‌ای ممکن است برای ماه‌ها یا سال‌ها ناپدید شوند ولی بدون هشدار قبلی دوباره ظاهر شوند.

در اولین زمانی که سردردی شبیه به سردردهای خوشه‌ای تجربه کردید، باید به متخصص اعصاب مراجعه کنید. تشخیص این عارضه به توصیف شما از نوع حمله و مواردی چون درد، محل آن و شدت آن و همچنین علائم همراه بستگی خواهد داشت. شما می‌توانید سردردهای خوشه‌ای را تحت نظر متخصص اعصاب و در خانه درمان کنید. برای درمان این عارضه دو روند پیش گرفته خواهند شد، روند پیشگیرانه و روند متوقف کننده. بسیاری از افراد، نیازمند هر دو روند درمانی به‌طور هم‌زمان خواهند بود. جهت دریافت نوبت مشاوره و یا رزرو وقت با متخصص مغز و اعصاب تماس بگیرید.

انواع


افراد ممکن است به دو نوع مختلف سردردهای خوشه‌ای مبتلا شوند:

  • دوره‌ای: این نوع از این بیماری شیوع بیشتری دارد. فرد ممکن است به مدت حدود دو ماه، روزانه ۲ تا ۳ مرتبه این سردردها را تحمل کند ولی پس از آن به مدت یک سال سردردی بروز نخواهد کرد. سپس این الگو دوباره تکرار خواهد شد.
  • مزمن: نوع مزمن این بیماری رفتار مشابهی داشته ولی متأسفانه دوره‌ی بدون سردرد وجود نخواهد داشت.

علل


علت دقیق بروز سردردهای خوشه‌ای مشخص نیست ولی بروز این سردردها به بخشی از مغز به نام هیپوتالاموس ربط داده شده است.

به نظر می‌رسد افرادی که سیگار می‌کشند در خطر بیشتری برای ابتلا به سردردهای خوشه‌ای قرار دارند. برخی از موارد این عارضه نیز به نظر می‌رسد که به‌طور خانوادگی و وراثتی بوده و درنتیجه ممکن است این یک بیماری ژنتیکی باشد. حملات سردرد خوشه‌ای در برخی از موارد ممکن است به دلیل بوهای قوی مانند عطر، رنگ یا بنزین تحریک شوند.

علائم


سردردهای خوشه‌ای سریع و بدون هشدار قبلی بروز پیدا می‌کنند. این درد بسیار شدید بوده و معمولاً به صورت یک احساس سوزش یا سوراخ شدن در یک طرف سر توصیف می‌شود. این درد معمولاً در اطراف چشم، شقیقه و در برخی از موارد صورت دیده می‌شود. این حملات معمولاً در هر مرتبه، یک طرف صورت را درگیر می‌کنند.

افراد معمولاً به هنگام بروز حمله‌ها آشفته و بی‌قرار می‌شوند چراکه درد حمله بسیار شدید است. همچنین ممکن است فرد سر خود را به‌شدت تکان داده، با سرعت راه برود و یا حتی سر خود را به دیوار بکوبد.

حداقل یکی از علائم همراه گفته شده در زیر، به هنگام بروز حمله دیده خواهد شد:

  • یک چشم قرمز و پرآب
  • افتادگی و تورم یکی از پلک‌ها
  • کوچک‌تر بودن مردمک در یکی از چشم‌ها
  • صورت عرق کرده
  • انسداد بینی و یا آبریزش

حمله‌ی سردرد خوشه‌ای معمولاً بین ۱۵ دقیقه تا ۳ ساعت زمان برده و عموماً بین یک تا هشت بار در روز اتفاق می افتد.

تشخیص


پزشک می‌تواند با انجام معاینه‌ی فیزیکی و پرسیدن سؤالاتی از بیمار در مورد علائم عارضه و سوابق پزشکی او، این بیماری را تشخیص دهد.

اگر معاینه‌ی فیزیکی به هنگام حمله‌ی سردرد انجام شود، پزشک معمولاً سندرم هورنر را تشخیص می‌دهد (افتادگی پلک یا کوچک شدن مردمک در یک طرف). این علائم در زمان‌های دیگر وجود نخواهند داشت. هیچ تغییر عصبی دیگری مشاهده نخواهد شد. آزمایشاتی مانند اسکن MRI از سر ممکن است برای رد احتمال دیگر دلیل‌های سردرد لازم باشند.

درمان


در حال حاضر هیچ روش درمانی وجود ندارد که بتواند به‌طور کامل سردردهای خوشه‌ای را از بین ببرد این بیماری درمانی ندارد. روش‌های درمانی نوین قصد دارند برخی از علائم این عارضه را تسکین داده، مدت زمان حملات سردرد را کمتر کرده و همچنین از تعداد این حملات بکاهند.

مسکن‌های بدون نیاز به نسخه مانند آسپرین یا ایبوپروفن برای سردردهای خوشه‌ای مؤثر نیستند چراکه این سردردها به‌سرعت ظاهر شده و سریع از بین می‌روند.

زمانی که دارو تأثیر خود را می‌گذارد، احتمالاً خود سردرد تمام شده است. بنابراین اکثر داروها و روش‌های درمانی انجام شده برای سردردهای خوشه‌ای یا بر روی پیشگیری کار کرده و یا سرعت اثر بالایی دارند.

تنفس در اکسیژن ۱۰۰ درصد

بسیاری از بیماران دریافته‌اند که اگر از طریق ماسک، ۷ تا ۱۰ لیتر اکسیژن در دقیقه تنفس کنند، علائم بیماری آن‌ها در طول ۱۵ دقیقه به شکل قابل‌توجهی تسکین خواهد یافت. تنها مشکل برای این کار این است که بیمار باید یک سیلندر اکسیژن و رگلاتور آماده داشته باشد. حمل این وسایل می‌تواند مشکل‌ساز باشد. در برخی از موارد، این روش درمانی تنها علائم بیماری را به تأخیر انداخته و آن‌ها را کاهش نمی‌دهد.

سوماتریپتان تزریقی limitrex

این دارو به دسته‌ی خاصی از داروها (تریپتان ها) تعلق داشته که برای درمان میگرن مورد استفاده قرار می‌گیرد. این ماده به صورت یک عامل آگونیست برای ۵ هیدروکسی تریپتامین (۵-HT) عمل می‌کند. این روش همچنین یک راه‌حل مؤثر و سریع الاثر برای سردردهای خوشه‌ای می‌باشد. این ماده را می‌توان به شکل اسپری بینی (زولمیتریپتان) نیز استفاده کرد. البته این روش تنها برای برخی از افراد جوابگوست. دوز مورد استفاده برای بزرگسالان ۶ میلی‌گرم (تزریقی) بوده و افراد می‌توانند در ۲۴ ساعت، دو بار این دارو را تزریق کنند البته باید بین هر دو بار تزریق حداقل یک ساعت فاصله‌ی زمانی وجود داشته باشد. افراد مبتلا به بیماری فشار خون یا ایسکمی قلبی نباید از این دارو استفاده کنند.

دی هیدرو ارگوتامین

یک مسکن مؤثر برای برخی از بیماران. این ماده را می‌توان به صورت وریدی تزریق کرده و یا آن را استنشاق کرد. در صورت استفاده‌ی تزریقی این دارو، فرد باید برای تزریق وریدی آن به بیمارستان یا مطب پزشک مراجعه کند. نوع استنشاقی این دارو نیز با وجود اثر مناسب، به زمان بیشتری برای تأثیرگذاری نیاز دارد.

اوکترئوتید Sandostatin, Sandostatin LAR

یک نوع ساختگی از سوماتوستاتین که یک هورمون مغزی است. استفاده از این دارو تزریقی است. این روش درمانی مؤثر برای سردردهای خوشه‌ای، برای افراد مبتلا به فشار خون و ایسکمی قلبی خطری ایجاد نخواهد کرد.

قطره‌ی بینی بی‌حس‌کننده موضعی

برای مثال می‌توان به لیدوکائین اشاره کرد. این روش برای درمان سردردهای خوشه‌ای بسیار مؤثر است.

عمل جراحی

در صورتی که بیمار به‌خوبی نسبت به روش‌های درمانی پاسخ نشان نداده و یا نمی‌تواند برخی از داروها را تحمل کند، انجام عمل جراحی توصیه می‌شود بااین‌وجود، انجام عمل جراحی بسیار نادر است. عمل جراحی تنها یک بار قابل انجام بوده و فقط برای بیمارانی مناسب است که درد تنها در یک طرف سر آن‌ها احساس می‌شود. ازجمله روش‌های جراحی می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • عمل جراحی معمولی: جراح بخشی از اعصاب سه‌گانه را برمی‌دارد. این اعصاب به ناحیه‌ی پشت و اطراف چشم مربوط‌اند. انجام این عمل جراحی در مرحله‌ی اول توصیه نمی‌شود چراکه خطر وقوع آسیب به چشم بیمار وجود خواهد داشت.
  • تزریق گلیسرول: گلیسرول به اعصاب صورت تزریق می‌شود. این روش مؤثر از جراحی گفته شده در بالا کم خطرتر می‌باشد.

پیشگیری از تکرار سردرد خوشه‌ای


دوری از عوامل تحریک‌کننده

دوری از عوامل تحریک‌کننده‌ی سردردهای خوشه‌ای می‌تواند به پیشگیری از آن‌ها کمک کند. برای مثال فرد باید از بوییدن مواد شیمیایی قوی مثل عطرها، رنگ و بنزین خودداری کند چراکه این کار می‌تواند حمله‌ی سردرد را تحریک کند.

گرم شدن بیش‌ازحد بدن به هنگام ورزش کردن می‌تواند در برخی از افراد منجر به حمله‌ی سردرد خوشه‌ای شود. بنابراین بهتر است تا مدتی ورزش کردن را کنار بگذارید.

سیگار کشیدن نیز با افزایش خطر وقوع سردردهای خوشه‌ای مرتبط بوده و درنتیجه فرد باید سیگار را ترک کند.

دارودرمانی

پزشک می‌تواند برای پیشگیری از سردردهای خوشه‌ای در یک دوره‌ی زمانی، برای شما دارو تجویز کند. بیمار با دیدن اولین نشانه‌های سردرد مصرف دارو را شروع کرده و تا زمان پایان دوره‌ی آن این کار را ادامه می‌دهد.

دارویی با نام وراپامیل اصلی‌ترین روش برای پیشگیری از سردردهای خوشه‌ای است. این دارو به صورت قرص روزانه چند مرتبه مصرف می‌شود. وراپامیل می‌تواند در برخی از افراد منجر به مشکلات قلبی شود. بنابراین لازم است تا فرد به هنگام مصرف آن، با استفاده از آزمایشی به نام الکتروکاردیوگرافی (ECG) تحت نظر قرار بگیرد.

در صورتی که وراپامیل تأثیرگذار نباشد می‌توان از روش‌های درمانی جایگزین استفاده کرد. ازجمله این روش‌ها می‌توان به کورتیکو آستروئیدها، داروهای حاوی لیتیم و بی‌حس کننده‌های عصب اوکسیپیتال (داروهای بی‌حسی موضعی که به پشت سر تزریق می‌شوند) اشاره کرد.

روش‌های پیشگیرانه ممکن است در افراد مختلف ازنظر تأثیرگذاری متفاوت باشند. لازم است تا بیمار چندین روش درمانی مختلف را امتحان کند تا بتواند حملات بیماری خود را تحت کنترل بگیرد.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *