دیسک کمر: علت، علائم و درمان

استخوان‌هایی (مهره‌ها) که ستون فقرات را در پشت شما تشکیل می‌دهند، توسط دیسک‌های کوچک و اسفنجی پوشش داده می‌شوند. هنگامی که این دیسک‌ها سالم هستند، به‌عنوان ضربه‌گیر، شوک‌های وارده به ستون فقرات را خنثی کرده و باعث انعطاف‌پذیری ستون فقرات می‌شوند. اما هنگامی که یک دیسک دچار آسیب‌دیدگی می‌شود، ممکن است متورم شده و یا پاره شود. این حالت فتق یا بیرون‌زدگی دیسک کمر نامیده می‌شود که ممکن است به آن لغزش یا پارگی دیسک کمر نیز گفته شود. فتق دیسک کمر می‌تواند در هرجایی از ستون فقرات رخ دهد. اما بیشتر در قسمت تحتانی پشت (ستون فقرات کمری) ایجاد می‌شود. در بعضی موارد ممکن است در ناحیه گردن رخ دهد و به ندرت ممکن است قسمت فوقانی ستون فقرات را درگیر خود سازد. علائم دیسک کمر به‌طور گسترده‌ای متفاوت است، از درد خفیف پشت و باسن گرفته تا بی‌حسی گسترده در اندام‌ها که در این صورت به درمان اورژانسی نیاز خواهد داشت. در اکثر موارد دیسک کمر، درد در عرض شش هفته کاهش می‌یابد. اما علی‌رغم کوتاه بودن مدت‌زمان آن، درد دیسک کمر می‌تواند شدید باشد، در نتیجه ممکن است انجام فعالیت‌های روزمره بیمار را با مشکل روبه‌رو کنند. در برخی افراد درد می‌تواند مزمن یا ناتوان‌کننده باشد.

گزینه‌های درمانی دیسک کمر تا حد زیادی به مدت‌ زمان ظهور علائم بیمار و شدت درد بستگی دارد. ملاحظات دیگر دیسک کمر شامل ماهیت علائم (مانند وجود ضعف یا بی‌حسی در اندام‌ها) و احتمالاً سن بیمار است. طیف گسترده‌ای از درمان‌های غیر جراحی دیسک کمر در دسترس است، و برخی از درمان‌ها ممکن است برای بعضی از بیماران بهتر از دیگران اثر داشته باشد. اگر درمان‌های غیر جراحی بعد از ۶ تا ۱۲ هفته نتوانند درد بیمار را تسکین دهند و درد شدید باشد، متخصص مغز و اعصاب ممکن است عمل جراحی را توصیه کند. جهت دریافت نوبت مشاوره یا رزرو وقت تشخیص و درمان دیسک کمر با متخصص مغز و اعصاب تماس بگیرید.

علل دیسک کمر


دیسک کمر می‌تواند در اثر عوامل زیر ایجاد شود:

  • فرسایش و پاره شدن دیسک: با افزایش سن افراد، رطوبت موجود در دیسک‌ها کاهش یافته و انعطاف‌پذیری آن‌ها کم می‌شود.
  • آسیب‌دیدگی ستون فقرات: آسیب‌دیدگی ستون فقرات می‌تواند منجر به ایجاد پارگی‌های ظریف یا ترک‌خوردگی در لایه محکم بیرونی دیسک کمر شود. اگر این اتفاق بیافتد؛ مایع ژل‌ مانند و غلیظ موجود در میان دیسک می‌تواند از طریق شکاف ایجاد شده وارد لایه خارجی دیسک شده و یا حتی به بیرون از آن نشت کند. این امر باعث برآمدگی و متورم شدن دیسک کمر خواهد شد.

علائم


هنگامی که دیسک کمر برآمده و متورم می‌شود، می‌تواند بر روی ریشه‌های عصبی فشار آورد، درنتیجه ممکن است بیمار در محلی که عصب تحت فشار قرار گرفته است و یا مسیری که عصب طی می‌کند، دچار درد، بی‌حسی و ضعف شود. برآمدگی دیسک در ناحیه کمر می‌تواند منجر به درد و بی‌حسی در کمر، باسن و پاها شود. به این وضعیت سیاتیک گفته می‌شود. سیاتیک شایع‌ترین علامت در خصوص بیرون‌زدگی دیسک در ناحیه کمر است. اگر فتق دیسک کمر بر روی عصب فشار وارد نکرده باشد، ممکن است بیمار فقط دچار کمردرد ساده شده و یا حتی دردی نداشته باشد. اگر بیمار در هر دو پا دچار ضعف یا بی‌حسی شود و همچنین اگر کنترل مثانه یا روده را از دست بدهد، باید سریعاً به دنبال درمان‌های پزشکی و اورژانسی باشد. این حالت می‌تواند نشانه‌ای از وجود یک مشکل نادر اما جدی به نام سندرم دم‌اسب باشد.

مراحل


فتق دیسک کمر ممکن است به‌طور ناگهانی و یا به‌تدریج در طول هفته یا ماه‌ها ایجاد شود. ۴ مرحله اصلی دیسک کمر به‌قرار زیر است:

  1. فرسایش دیسک: در طی گذر زمان و افزایش سن فرد، در بافت دیسک‌ها تغییرات شیمیایی ایجاد می‌شود که درنهایت باعث ضعف دیسک کمر می‌شود، اما دیسک کمر هنوز دچار بیرون‌زدگی و یا پارگی نشده است.
  2. پرولاپس یا افتادگی دیسک: شکل یا موقعیت دیسک کمر باعث تغییرات جزئی در کانال نخاعی و یا اعصاب نخاعی می‌شود. این مرحله برآمدگی دیسک کمر نامیده می‌شود.
  3. بیرون‌زدگی دیسک: مایع ژل‌مانند هسته دیسک به درون حلقه بیرونی (حلقه لیفی دیسک) دیسک نشت می‌کند، اما از دیسک کمر خارج نمی‌شود.
  4. پارگی یا جدا شدن دیسک: هسته مرکزی دیسک کمر تخریب شده، وارد لایه بیرونی دیسک می‌شود و از طریق آن به بیرون از مهره نشت کرده و خارج می‌شود.

تشخیص


جالب است بدانید، هر فتق دیسکی علامت ایجاد نمی‌کند. بعضی افراد هنگام تصویربرداری اشعه ایکس برای مقاصد دیگر به‌صورت تصادفی متوجه فتق دیسک کمر خود می‌شوند. اغلب علائم دیسک کمر بیمار، به‌ویژه درد، او را مجبور به مراجعه به پزشک می‌کند. پزشک معمولاً یک معاینه فیزیکی کامل و یک ارزیابی عصبی برای بیمار انجام می‌دهد. همچنین سابقه پزشکی بیمار را بررسی خواهد کرد و از علائمی که بیمار تجربه کرده است، سؤالاتی خواهد پرسید. همچنین از درمان‌هایی که تاکنون بیمار برای رفع درد دیسک کمر خود انجام داده است، اطلاعات لازم کسب می‌شود. برای بررسی علل دیگر کمردرد مانند استئوآرتریت (اسپوندیلوز) یا لغزش مهره‌ها ممکن است تصویربرداری اشعه ایکس موردنیاز باشد.

سی‌تی‌اسکن و ام آر ای

تصویربرداری سی‌تی‌اسکن یا ام آر آی می‌تواند میزان و محل آسیب‌دیدگی دیسک را تعیین کند. آن‌ها می‌توانند بافت‌های نرم (مانند دیسک کمر) بدن را نشان دهند.

میلوگرام

گاهی اوقات آزمایش میلوگرام ضروری است. در این آزمایش بیمار یک ماده رنگی حاجب از طریق تزریق دریافت می‌کند؛ ماده رنگی به‌خوبی در سی‌تی‌اسکن بافت را نمایان می‌سازد، و به پزشک اجازه می‌دهد تا به‌راحتی مناطق موردنظر را مشاهده نماید.

درمان دیسک کمر


داروها

داروها می‌تواند شامل داروهای ضدالتهابی برای کاهش تورم، داروهای آرام‌بخش عضلانی برای رفع اسپاسم و گرفتگی عضلات و مسکن‌ها برای کاهش دردهای شدید اما کوتاه‌مدت (درد حاد) باشد. دردهای خفیف تا متوسط را می‌توان با داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی مدیریت نمود. آن‌ها باعث کاهش تورم و درد دیسک کمر بیمار می‌شوند.

سرما درمانی

در طول ۲۴ تا ۴۸ ساعت اول، درمان با کمپرس سرد از طریق کاهش جریان خون، باعث کاهش تورم، اسپاسم عضلانی و درد دیسک کمر می‌شود. هرگز کیسه یخ یا یخ را مستقیماً روی پوست قرار ندهید؛ به‌جای آن، بسته یخ یا کیسه سرما ساز را در یک حوله قرار دهید و حداکثر برای ۱۵ دقیقه بر روی ناحیه موردنظر نگه‌دارید.

گرما درمانی

معمولاً بعد از ۴۸ ساعت اول، استفاده از گرما درمانی می‌تواند مفید واقع شود. گرما جریان خون را افزایش می‌دهد درنتیجه بافت‌های نرم گرم شده و تسکین می‌یابند. افزایش جریان خون کمک می‌کند تا سموم تحریک‌کننده از بین برود. این سموم در اثر اسپاسم عضلانی و آسیب‌دیدگی دیسک بین مهره‌ای در بافت‌ها تجمع پیدا می‌کنند. هرگز منبع حرارتی را به‌طور مستقیم روی پوست قرار ندهید (درست مثل سرما درمانی)، منبع گرما را در یک حوله ضخیم پیچیده و حداکثر تا ۲۰ دقیقه بر روی پوست قرار دهید.

تزریق نخاعی

اگر درد پا شدید باشد، یا ضعف عضلات پیشرفت کند، ممکن است پزشک تزریق اپیدورال استروئید را تجویز کند. در تزریق اپیدورال استروئید، داروهای ضدالتهابی در فضای نزدیک به اعصاب آسیب‌دیده در ستون فقرات کمری تزریق می‌شوند. قبل از شروع این روش درمانی، بیمار باید در خصوص مزایا و عوارض جانبی احتمالی با پزشک به مشورت بپردازد.

فیزیوتراپی

ممکن است پزشک فیزیوتراپی را توصیه کند. فیزیوتراپی شامل درمان‌های طب فیزیکی است که باعث کاهش درد دیسک کمر و افزایش انعطاف‌پذیری بیمار می‌شود. سرما درمانی، گرما درمانی، ماساژ ملایم، تمرینات کششی و کشش لگن بعضی از نمونه‌های این شاخه درمانی محسوب می‌شوند. بر اساس شرایط بیمار پزشک از نزدیک با بیمار کار خواهد کرد تا بهترین نتیجه ممکن حاصل شده، درد و سایر علائم بیمار تسکین یابد. ظرف ۴ تا ۶ هفته، علائم اکثر بیماران، بدون نیاز به جراحی از بین خواهد رفت.

جراحی

اگر درمان‌های غیر جراحی علائم دیسک کمر بیمار را از بین نبرد، جراحی ستون فقرات، در نظر گرفته می‌شود. درد مزمن، ضعف پاها یا از دست دادن عملکرد اندام‌ها نیازمند ارزیابی بیشتر است. به ندرت، دیسک کمر می‌تواند منجر به بی‌اختیاری روده یا مثانه شود، همچنین ممکن است باعث بی‌حسی در ناحیه کشاله ران یا ناحیه تناسلی شود که در چنین مواردی باید بیمار تحت درمان‌های اورژانسی قرار بگیرد. برای از بین بردن فشار عصبی و درد پا، معمولاً جراحی شامل دیسککتومی (حذف تمام یا بخشی از دیسک بین مهره‌ای) می‌شود. علاوه بر این، ممکن است جراح برای دسترسی به دیسک معیوب، مجبور شود بخشی از استخوان ستون فقرات را بردارد یا برش دهد. این روش لامینوتومی نامیده می‌شود. خوشبختانه این روش‌ها اغلب با استفاده از تکنیک‌های کم تهاجمی انجام می‌شوند. در جراحی کم تهاجمی ستون فقرات، نیازی به ایجاد برش‌های بزرگ نیست، بلکه به‌جای آن از ابزارهای کوچک و ابزارهای تخصصی مانند میکروسکوپ و آندوسکوپ استفاده می‌شود، برش‌های جراحی نیز بسیار کوچک خواهند بود.

پیشگیری


در صورت آسیب‌دیدگی پشت و ستون فقرات، احتمال آسیب‌دیدگی دیسک‌های بین مهره‌ای افزایش خواهد یافت. برای کمک به حفظ سلامتی ستون فقرات موارد زیر باید رعایت گردد:

  • هنگام بلند کردن اجسام از ستون فقرات خود محافظت‌های لازم را به عمل آورید. به‌عنوان‌ مثال، وزن را روی پاهای خود انتقال دهید نه کمر. هنگام بلند کردن اجسام، کمر خود را خم نکنید، بلکه زانوهای خود را خم کنید، حرکتی شبیه اسکات.
  • وضعیت قرارگیری بدن شما باید مناسب باشد. هنگامی که ایستاده یا در حال راه رفتن هستید، شانه‌های خود را به عقب و پایین متمایل کنید، چانه خود را به عقب کشیده و شکم را داخل نگه‌دارید. این کار از کمر شما محافظت به عمل می‌آورد.
  • به‌صورت منظم ورزش کنید.
  • وزن متعادل و تناسب‌اندام داشته باشید، این کار فشار وارده بر ناحیه کمر را کاهش می‌دهد.
  • سیگار نکشید. سیگار کشیدن خطر آسیب دیسک را افزایش می‌دهد.

انجام همه موارد بالا، هرگز مبتلا نشدن به دیسک کمر را تضمین نمی‌کند، اما با افزایش سلامتی ستون فقرات شما، احتمال کمردرد و آسیب‌دیدگی‌های دیسک بین مهره‌ای را کاهش می‌دهد.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *