تیک عصبی (پریدن پلک) چشم، سر و گردن :علت و درمان

تیک به حرکات نامنظم، غیر قابل کنترل، ناخواسته و تکراری عضلات گفته می‌شود. تیک‌ها ممکن است در هر جای بدن رخ دهند. حرکت غیر ارادی اندام‌ها و دیگر قسمت‌های بدن را تیک حرکتی می‌نامند. تولید صداهای تکراری و ناخواسته مانند صدای خرخر، صدای بالا کشیدن بینی و صدای صاف کردن گلو را تیک صوتی می‌نامند. اختلالات تیک معمولا در کودکی، و برای اولین بار از حدود ۵ سالگی، شروع می‌شوند. به طور کلی، تیک در مردان رایج‌تر از زنان است. بسیاری از تیک‌ها موقتی بوده و پس از یک سال برطرف می‌شود. اما برخی از افرادی که به تیک مبتلا هستند، به اختلالات مزمن دچار می‌شوند. تیک‌های مزمن در هر صد نفر، برای یک نفر پیش می‌آید.

مبتلایان به تیک عصبی ممکن است با اختلال در انجام امور روزانه نظیر صحبت کردن، گرفتن اشیا و یا راه رفتن مواجه شوند. حتی در بعضی موارد آسیب‌های غیر عمدی نظیر سوختن با مایعات داغ به خود وارد می‌نمایند. اما خوشبختانه متخصصین مغز و اعصاب با تجویز داروهای شیمیایی و یا به کارگیری ایمپلنت‌های مغزی به درمان بیماران مبتلا به تیک عصبی کمک می‌کنند. رفتار درمانی نیز تا حتی در کاهش علائم تیک عصبی موثر می‌باشد. برای کسب اطلاعات بیشتر در مورد علل تیک‌های عصبی وراه‌های درمان آن و یا رزرو نوبت با متخصص مغز و اعصاب تماس حاصل فرمایید.

انواع تیک


تیک‌ها معمولا به تیک‌های حرکتی، صوتی یا سندرم توره تقسیم می‌شوند. سندرم توره ترکیبی از تیک حرکتی و صوتی است. تیک‌های حرکتی و صوتی ممکن است کوتاه مدت، یا مزمن (بلند مدت) باشد. سندرم توره یک اختلال مزمن است.

تیک‌ زودگذر

تیک زودگذر، یا تیک موقتی برای ۱۰ در صد از کودکان در سال‌های اول مدرسه پیش می‌آید. کودکانی که تیک موقت دارند ممکن است به مدت حداقل یک ماه، یک تیک یا بیشتر داشته باشند، اما تیک آنها کمتر از ۱۲ ماه متوالی ادامه خواهد داشت. افرادی که به تیک‌های موقت دچار هستند، معمولا تیک‌های آنها از نوع حرکتی است. نوع و شدت تیک‌ها با گذر زمان تغییر می‌کند. تیک‌ها در میان کودکانی که اختلال یادگیری دارند رایج‌تر هستند و بیشتر در کلاس‌های آموزشی مخصوص این افراد دیده می‌شوند. افرادی که به اوتیسم بینایی مبتلا هستند نیز بیشتر از دیگران دچار تیک می‌شوند.

تیک صوتی یا حرکتی مزمن

تیک‌هایی که قبل از سن ۱۸ سالگی ظاهر می‌شوند و یک سال یا بیشتر طول می‌کشند را تیک‌های مزمن می‌نامند. این تیک‌ها یا حرکتی هستند یا صوتی ولی نمی‌توانند همزمان هم حرکتی و هم صوتی باشند. تیک‌های مزمن رواج کمتری نسبت به تیک‌های موقت دارند و تقریبا یک درصد از کودکان به این تیک‌ها مبتلا هستند. اگر کودک سن کمتری داشته باشد و تیک حرکتی یا صوتی در او تازه ایجاد شده باشد، شانس بهبودی او بیشتر است و تیک‌ها معمولا پس از ۶ سال برطرف می‌شوند. افرادی که پس از سن ۱۸ سالگی نیز هنوز دچار تیک هستند، شانس بهبودی‌شان کمتر است.

سندرم توره

سندرم توره (TS) یک اختلال عصبی پیچیده است. در این سندرم، تیک حرکتی و صوتی با هم رخ می‌دهند. سندرم توره شدیدترین و نادرترین اختلال تیک است. علائم سندرم توره با توجه به شدت بیماری با گذر زمان تغییر می‌کند. در اکثر افراد، علائم سندرم توره با افزایش سن بهبود می‌یابند. سندرم توره اغلب با مشکلات دیگری مانند اختلال بیش فعالی و اختلال وسواس همراه می‌شود.

علل بیماری و عوامل خطرساز


علت دقیق اختلالات تیک ناشناخته است. مطالعات اخیر نشان داده‌اند که جهش‌های ژنتیکی خاصی در ایجاد اختلال تیک موثر هستند. مواد شیمیایی مغز، مخصوصا نمک اسید گلوتامیک،سروتونین و دوپامین نیز نقش مهمی دارند. تیک‌هایی که علت مشخصی دارند، به چند گروه مختلف تقسیم می‌شوند. این تیک‌ها، تیک‌هایی هستند که در اثر موارد زیر ایجاد می‌شوند:

  •  آسیب به سر
  •  سکته
  •  عفونت‌ها
  •  سموم
  •  جراحی

به علاوه، ممکن است تیک‌ها در اثر بیماری‌های جدی‌تر، مانند بیماری هانتینگتون یا جنون گاوی ایجاد شده باشند. عوامل خطرساز در اختلالات تیک عبارتند از:

  •  ژنتیک: تیک‌ها معمولا به صورت خانوادگی ایجاد می‌شوند، بنابراین ممکن است علت ایجاد تیک ژنتیکی باشد.
  •  جنسیت: مردان بیشتر از زنان به اختلال تیک دچار می‌شوند.

علائم بیماری


علامت مشخصه اختلال تیک وجود یک یا چند تیک است. تیک‌ها را می‌توان به انواع زیر تقسیم کرد:

  •  تیک حرکتی: این تیک‌ها شامل حرکات سر یا شانه، چشمک زدن، تکان سریع، تولید صدای بلند، صدا دادن انگشتان، یا لمس اشیا و لمس افراد دیگر است. معمولا تیک‌های حرکتی قبل از تیک‌های صوتی ظاهر می‌شوند ولی همیشه اینطور نیست.
  •  تیک‌های صوتی: این تیک‌ها شامل صداها هستند، مانند صدای سرفه، صدای صاف کردن گلو یا خرخر، یا تکرار لغات و عبارات.

تیک صوتی نیز خود به انواع زیر تقسیم می‌شود:

  •  تیک‌های ساده: تیک‌های ساده تیک‌های ناگهانی و زودگذر هستند که به وسیله تعدادی از عضلات ایجاد می‌شوند مانند فشرده کردن بینی، حرکات چشم یا صاف کردن گلو.
  •  تیک‌های پیچیده: این تیک‌ها با همراهی چندین گروه از عضلات ایجاد می‌شوند مانند پریدن یا قدم برداشتن به نحوی خاص، ژست گرفتن یا تکرار عبارات و لغات.

علائم اختلال ممکن است:

  •  با احساساتی از قبیل استرس، هیجان، عصبانیت و خستگی، شدیدتر شود.
  •  در هنگام بیماری شدیدتر شود.
  •  با افزایش دما شدیدتر شود.
  •  هنگام خواب رخ دهد.
  •  با گذر زمان تغییر کند.
  •  نوع و شدت آن تغییر کند.
  •  با گذر زمان بهبود یابد.

تشخیص بیماری


اختلال تیک از روی علائم و نشانه‌هایی که دارد تشخیص داده می‌شود. همچنین، علائم موجود نباید در اثر دیگر مشکلات پزشکی ایجاد شده باشند. معیار تشخیص تیک موقت شامل وجود یک یا چند تیک پی در پی در کمتر از ۱۲ ماه است. وجود اختلال تیک مزمن حرکتی یا صوتی زمانی تایید می‌شود که به مدت ۱۲ ماه یا بیشتر، تقریبا هر روز یک یا چند تیک رخ دهد. افرادی که به اختلال تیک مزمن، نه سندرم توره، دچار هستند، یا تیک حرکتی و یا تیک صوتی دارند اما هر دو را با هم ندارند. برای رد دیگر علل ایجاد تیک، پزشک برای بیمار دو آزمایش تجویز می‌کند که عبارتند از:

درمان


درمان تیک عصبی به نوع و شدت تیک بستگی دارد. در بسیاری از موارد، تیک بدون درمان و به خودی خود برطرف می‌شود. تیک‌های شدیدی که زندگی روزمره فرد را با مشکل روبرو می‌کنند ممکن است با روش‌های درمانی مختلف، دارو و تحریکات عمقی مغزی درمان ‌شوند.

تحریک عمقی مغز

تحریک عمقی مغز (DBS) یک روش درمان برای افراد مبتلا به سندرم توره است زیرا تیک‌های این افراد به دیگر روش‌های درمان پاسخ مثبت نداده و کیفیت زندگی فرد را تحت تاثیر قرار می‌دهد. در تحریک عمقی مغز، وسیله ای که با باتری کار می‌کند در مغز قرار داده می‌شود. بخش‌های خاصی از مغز که مسئول کنترل حرکات هستند با پالس‌های الکتریکی تحریک می‌شوند تا تعداد تیک‌ها کاهش یابد.

روش‌های درمان

روش‌هایی وجود دارد که بیماران بتوانند تیک‌هایشان را کنترل کرده و دفعات بروز تیک‌ها را کاهش دهند، از جمله:

  •  روش پیشگیری از بروز و پاسخ: نوعی درمان رفتاری شناختی است که به بیماران کمک می‌کند تا با شرایط آزار دهنده‌ی قبل از تیک آشنا شده و بتوانند از رخ دادن تیک جلوگیری کنند.
  •  روش تغییر عادت: نوعی روش درمانی است که به افراد دچار تیک آموزش می‌دهد تا برای رقابت و مبارزه با تیک حرکاتی انجام دهند تا تیک رخ ندهد.

دارو

می‌توان دارو را به تنهایی، یا همراه با روش‌های درمانی ذکر شده در بالا مصرف کرد. معمولا دارو دفعات تیک را کاهش می‌دهد اما تمام علائم را برطرف نمی‌کند. داروهای موجود برای درمان تیک عبارتند از:

  •  داروهای ضد تشنج
  •  تزریق بوتاکس
  •  آرامبخش عضلات
  •  داروهایی که بر دوپامین تاثیر می‌گذارند.

داروهای دیگری نیز وجود دارند که بر روی علائم تیک اثر مثبت دارند. مثلا پزشک می‌تواند برای رفع علائم استرس و وسواس داروهای ضد افسردگی را تجویز کند.

نکاتی برای مقابله با بیماری و کمک به خود

تغییر سبک زندگی به کاهش تیک‌ها کمک می‌کند. تغییرات مفید عبارتند از:

  •  اجتناب از اضطراب و استرس
  •  داشتن خواب کافی

موارد زیر نیز مفید هستند:

  •  پیوستن به یک گروه حمایت از بیماران مبتلا به سندرم توره و دیگر اختلالات تیک
  •  کمک و حمایت از دوستان یا دیگر افراد نیازمند
  •  به خاطر داشتن اینکه تیک‌ها با افزایش سن بهبود یافته یا به کلی رفع می‌شوند.

والدین کودکان مبتلا به اختلال تیک باید کارهای زیر را انجام دهند:

  •  معلمان، مراقبان و دیگر افرادی که کودک را می‌شناسند را از شرایط کودک آگاه سازند.
  •  با تشویق کودک به انجام کارهای مورد علاقه‌اش و دوستی با کودک، اعتماد به نفس او را افزایش دهند.
  •  وقتی تیک رخ می‌دهد آن را نادیده بگیرند و به کودک تذکر ندهند.

عوارض


عوارضی تیک عصبی، مخصوصا در کودکان مبتلا به سندرم توره ایجاد می‌شود، عبارتند از:

  •  اضطراب
  •  بیش فعالی
  •  افسردگی
  •  اوتیسم
  •  اختلالات یادگیری
  •  OCD
  •  مشکل زبانی و گفتاری
  •  اختلالات خواب

دیگر عوارض تیک عصبی به تاثیر تیک روی اعتماد به نفس مربوط است. افراد مبتلا به تیک عصبی یا هر نوع تیک مزمن دیگر، کیفیت زندگی شان پایین آمده و اعتماد به نفسشان نسبت به افراد سالم کمتر می‌شود. به علاوه، افراد مبتلا به سندرم توره بخاطر وجود تیک‌ها، اضطراب و بیش فعالی، اغلب در روابط و عملکرد اجتماعی‌‌ با مشکل روبرو می‌شوند.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *