تشنج: درمان، علت ،علائم و درمان

تشنج یک تغییر ناگهانی در فعالیت‌های الکتریکی طبیعی مغز است. در هنگام بروز تشنج، سلول‌های مغزی تا چهار برابر حد طبیعی به صورت غیرقابل‌کنترلی برانگیخته می‌شوند و به طور موقتی بر رفتار، حرکات، تفکر یا احساسات فرد تأثیر می‌گذارند. بیمار بسته به نوع تشنج ممکن است هوشیاری خود را از دست داده یا قادر به حرکت دادن عضلات خود نباشد. درمان تشنج به میزان زیادی به شدت آن مانند داروها و عمل جراحی بستگی دارد.

اگر شما یا فرزندتان به تشنج دچار هستید، باید بدانید که تشنج‌ها با یکدیگر فرق داشته و بسته به شدت آن‌ها، روش درمانی متفاوتی برای هر نوع تشنج تجویز می‌شود. متخصصین مغز و اعصاب از دارو برای درمان بیشتر انواع تشنج استفاده می‌کنند ولی تشنج‌های شدید با دارو درمان نمی‌شوند و باید بیمار در این مواقع تحت عمل جراحی قرار گیرد. تشخیص نوع درمان مورد نیاز مسئله‌ای است که باید متخصص مغز و اعصاب در مورد آن تصمیم‌گیری کند. برای کسب اطلاعات بیشتر در مورد علل تشنج و راه‌های درمان آن و یا رزرو نوبت با متخصص مغز و اعصاب تماس حاصل فرمایید.

انواع تشنج


دو نوع اصلی تشنج وجود دارد:

تشنج‌های گسترده اولیه

  • تشنج بر کل قشر مغز و قسمت بیرونی مغز که شامل بیشتر سلول‌های مغزی است تأثیر می‌گذارد. این نوع تشنج در اثر برانگیختگی غیرعادی سلول‌های مغزی در هر دو طرف مغز به طور همزمان ایجاد می‌شود. این نوع تشنج به دو دسته تقسیم می‌شود که عبارتند از:
  • تشنج تونیک، کلونیک عمومی
  • صرع کوچک

تشنج محدود

  • برانگیختگی غیرعادی سلول‌های مغزی در یک ناحیه از مغز شروع می‌شوند و در همان ناحیه نیز باقی می‌مانند. این نوع تشنج نیز به دو دسته تقسیم می‌شود:
  • تشنج محدود ساده
  • تشنج محدود پیچیده

علل


بسیاری از بیماری‌ها ممکن است بر مغز اثر گذاشته و باعث تشنج شوند که برخی از آن‌ها عبارتند از:

  • آسیب‌دیدگی مغز؛ قبل و بعد از تولد
  • عفونت‌ها به خصوص مننژیت و انسفالیت
  • خوردن یا آشامیدن مواد سمی
  • اختلالات متابولیسمی
  • تب بالا (در کودکان)
  • بیماری‌های ژنتیکی مانند توبروز اسکلروزیس
  • ناهنجاری‌های ساختاری در عروق خونی مغز

تشنج‌ها شایع هستند. هر فردی ممکن است فقط یک مرتبه دچار تشنج شود. صرع نوعی بیماری است که در آن تشنج عود کرده و به طور مکرر اتفاق می‌افتد.

علائم


انواع مختلف تشنج علائم متفاوتی دارند که شامل موارد زیر می‌شود:

تشنج‌های گسترده اولیه

انواع مختلف تشنج‌های گسترده اولیه باعث بروز علائم متفاوتی می‌شوند:

  • تشنج تونیک، کلونیک گسترده (به آن صرع بزرگ نیز گفته می‌شود): در این نوع تشنج، فرد معمولاً هوشیاری خود را از دست داده و زمین می‌خورد. همه عضلات بدن در یک لحظه منقبض شده یا دچار انقباضات ریتمیک کوتاه پی‌درپی می‌شوند یا هر دو حالت اتفاق می‌افتد. برخی از بیماران ممکن است کنترل روده و مثانه خود را از دست دهند. معمولاً تشنج کمتر از یک دقیقه ادامه می‌یابد و با یک دوره زمانی لتارژی (بی‌حالی) و گیجی موقتی ادامه می‌یابد. غالباً عضلات پس از تشنج گسترده به شدت دردناک می‌شوند.
  • صرع کوچک: در این نوع تشنج، از دست رفتن هوشیاری بسیار جزئی بوده و معمولاً حالت فرد تغییر نمی‌یابد. برای چند ثانیه، فرد دچار خیرگی و چشمک زدن سریع می‌شود. معمولاً این نوع تشنج در دوران کودکی و اوایل دوره بلوغ شروع می‌شود.
  • صرع وضعیتی: تشنج بلند مدت (۲۰ دقیقه یا بیشتر) یا بروز یک سری تشنج بدون این که فرد در بین آنها هوشیار باشد. این نوع تشنج مهلک بوده و نیاز به مراقبت‌های فوری پزشکی دارد.

تشنج‌های جزئی (کانونی)

انواع مختلف این نوع تشنج‌های علامت‌های متفاوتی به دنبال دارند:

  • تشنج جزئی ساده: در تشنج جزئی ساده، تخلیه‌های الکتریکی مرتبط با تشنج در محل بروزان باقی مانده و در نتیجه بیماری بدون از دست دادن هوشیاری خود علائم احساسی، حرکتی یا علائم دیگر را تجربه می‌کند. در هنگام بروز تشنج جزئی، فرد بیدار و هوشیار باقی می‌ماند. علائم این نوع تشنج‌ها متغیر بوده و به ناحیه مغز که در گیر شده بستگی داشته و شامل موارد زیر می‌شود:
  • حرکات پرشی در یک قسمت از بدن
  • تجربه بوهای غیرعادی یا محیط تحریف شده
  • ترس یا خشم ناشناخته
  • تشنج جزئی پیچیده: این شایع‌ترین نوع تشنج جزئی است. در این نوع تشنج، فرد هوشیاری خود را نسبت به محیط اطراف از دست داده و واکنشی از خود بروز نمی‌دهد. ممکن است بیمار خیره شده، لب‌های خود را جویده یا گاز بگیرد و یا دست‌های خود را به طور مکرر حرکت دهد. پس از پایان تشنج، معمولاً فرد دچار گیجی بوده و برای مدتی حافظه خود را از دست می‌دهد.

در صورتی که فعالیت‌های الکتریکی مغز از یک قسمت مغز به قسمت‌های دیگر آن گسترش یابد ممکن است هر یک از انواع تشنج‌های جزئی به تشنج عمومی یا گسترده تبدیل شوند.

تشخیص


تشخیص اولیه بر اساس علائم اولیه که توضیح داده شد انجام می‌شود. معمولاً معاینه فیزیکی و معاینات مغز و اعصاب نیز انجام می‌شود. سر بزرگسالانی که برای اولین مرتبه دچار تشنج شده‌اند اسکن شده و از آن‌ها آزمایش خون گرفته می‌شود تا عدم تعادل‌های شیمیایی در بدن آنها مشخص شود. پزشک ممکن است دستور انجام توموگرافی کامپیوتری (سی تی اسکن) یا تصویربرداری رزونانس مغناطیسی (ام آر آی) از مغر را نیز بدهد. از بیشتر افراد مبتلا به تشنج نوار مغزی گرفته می‌شود که در آن امواج مغزی مورد بررسی قرار گرفته و ثبت می‌شوند و پزشک با کمک این نوارها می‌تواند نوع تشنج را تشخیص دهد. انجام نوار مغزی یک فرایند سرپایی محسوب می‌شود. بسته به سوابق پزشکی و نتایج به دست آمده از آزمایش‌های انجام شده، پزشک در مورد کفایت اطلاعات در دست برای تعیین نوع تشنج تصمیم‌گیری می‌کند.

اقدامات درمانی


داروها

داروهای زیادی برای درمان تشنج وجود دارد. نوع داروهای تجویزی به چندین عامل از جمله تناوب و شدت تشنج‌ها، سن بیمار، سلامت عمومی و سوابق پزشکی وی بستگی دارد. برخی از داروهایی که برای درمان صرع تجویز می‌شوند عبارتند از:

  • کاربامازپین (تگرتول یا کارباترول)
  • دیازپام (والیوم) و آرام بخش‌های مشابه مانند لورازپام (آتیوان)، ترانگ‌زن و کلونازپام(کلونوپین)
  • اسلی کاربازپین (اپتیموم)
  • اتوسوکسیمید (زارونتین)
  • فلبامات (فلباتول)
  • گاباپنتین (نوروپنتین)
  • ویمپات
  • لاموتریژین (لامیکتال)
  • لوتیراستام (کپرا)
  • اکس کاربازپین (اکتبر ایکس آریا تریلپتال)
  • پرامپانل (فیکومپا)
  • فنوباربیتال
  • فنی توئین (دیلانتین یا فونتیک)
  • پرگابالین (لیریکا)
  • پریمیدون (میزولین)
  • هیدروکلراید تیاگابین (گابا تریل)
  • توپیرامات (توپاماکس)
  • والپروات، اسید والپروییک (دپاکین، دپاکوت)
  • زونیسامید (زونگران)

عمل جراحی

زمانی که داروها در درمان تشنج مؤثر واقع نمی‌شوند، انجام عمل‌های جراحی مورد توجه قرار می‌گیرند. تصمیم‌گیری در مورد انجام عمل‌های جراحی به بسیاری از عوامل مانند تناوب و شدت تشنج‌ها، میزان احتمال آسیب‌دیدگی مغز بیمار ناشی از تشنج‌های مکرر، اثرات تشنج بر کیفیت زندگی، سلامت عمومی و احتمال موفقیت‌آمیز بودن انجام عمل جراحی در درمان تشنج‌ها بستگی دارد. در هنگام انجام عمل جراحی، قسمتی از مغز که تشنج دران رخ می‌دهد (معمولاً قسمت لوب قدامی گیجگاهی) برداشته می‌شود. پس از انجام عمل جراحی، تشنج در برخی بیماران به طور کامل برطرف می‌شود، در برخی دیگر از بیماران نیز پس از انجام عمل جراحی، تشنج‌ها بهتر کنترل می‌شوند. تعداد کمی از بیماران نیز ممکن است نیاز به انجام عمل‌های جراحی دیگر داشته باشند. رویکردهای دیگر جراحی که برای درمان برخی انواع صرع انجام می‌شوند غالباً در کودکان انجام می‌شود. یک روش برداشتن قسمت بزرگی از یک طرف مغز است (همیسفرکتومی) و یک روش برداشتن فیبرهای عصبی متصل به دو طرف مغز است (کالوزوتومی کروی).

تحریک عصب واگ (وی ان اس)

در تحریک عصب واگ (وی ان اس)، یک دستگاه به صورت الکترونیکی عصب واگ (که فعالیت‌های بین مغز و ارگان‌های اصلی داخلی بدن را کنترل می‌کند) را تحریک می‌کند در بیمار کاشته می‌شود. این دستگاه باعث کاهش تشنج در برخی بیماران مبتلا به تشنج جزئی می‌شود.

محرک عصب واکنشی (آران اس)

دستگاه محرک عصب واکنشی که شامل یک محرک عصب کوچک است در جمجمه و در زیر پوست سر کاشته می‌شود. محرک عصب به یک یا دو سیم متصل است که به آن‌ها الکترود گفته می‌شود و در جایی که به نظر می‌رسد منشأ تشنج در مغز یا سطح مغز است قرار داده می‌شود دستگاه فعالیت‌های الکتریکی غیرطبیعی در سر را شناسایی کرده و محرک الکتریکی را برای عادی کردن فعالیت‌های مغزی قبل از شروع علائم تشنج ارسال می‌کند.

پیشگیری


صرع ممکن است به علت آسیب‌دیدگی سر یا هر بیماری که بر مغز تأثیر بگذارد ایجاد شود. بهترین روش برای پیشگیری از تشنج پیشگیری از آسیب‌دیدگی سر است. شما می‌توانید کارهای زیر را انجام دهید.

  • از قرار گرفتن در موقعیت‌هایی که ممکن است باعث آسیب‌دیدگی سر شود اجتناب کنید.
  • در هنگام رانندگی، کمربند ایمنی ببندید.
  • اتومبیل خود را به کیسه‌های هوا یا ایربگ تجهیز کنید.
  • در هنگام اسکیت، موتورسواری یا دوچرخه‌سواری از کلاه ایمنی مطمئن استفاده کنید.
  • در هنگام انجام فعالیت‌های ورزشی از محافظ‌های سر مناسب استفاده کنید.

اگر شما به تشنج فعال مبتلا هستید باید اقدامات احتیاطی را انجام دهید تا در هنگام بروز تشنج احتمال آسیب‌دیدگی به حداقل برسد. به همین منظور معمولاً از این بیماران خواسته می‌شود که از موتورسیکلت یا وسایل خطرناک دیگر تا زمانی که تشنج انحا کنترل نشده است استفاده نکنند. به طور عمومی این بدان معناست که حداقل به مدت شش ماه پس از بروز تشنج از انجام کارهای مذکور پرهیز کنید.

اقدامات فوری

  • اگر شما به فردی که دچار تشنج تونیک کلونیک شده است نزدیک هستند، او را به یک پهلو قرار داده و بخوابانید. چیز نرمی در زیر سر او قرار دهید و لباس‌های تنگ او را آزاد کنید. دست‌ها و پاهای او را نگیرید و چیزی در دهان او قرار ندهید. قرار دادن چیزی در دهان ممکن است بیشتر باعث آسیب‌دیدگی شود. تشنج معمولاً کمتر از یک یا دو دقیقه طول می‌کشد.
  • اگر شما به فردی که دچار تشنج جزئی پیچیده دچار شده است نزدیک هستید نزد او بمانید، به آرامی با او صحبت کنید و از او در برابر خود آسیبی محافظت کنید. او را نگیرید. این بیمار احتمالاً می‌تواند برخی دستورات شما مانند نشستن را اجرا کند. در صورت لزوم پس از رفع تشنج برای او توضیح دهید که شما از کجا آمده‌اید و چه اتفاقی افتاده است.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *