بیماری مننژیت مغزی، علت و علائم درمان

مننژیت یک عفونت در غشای محافظتی دور مغز و نخاع (مننژ) می‌باشد. این بیماری می‌تواند در هر شخصی رخ دهد اما اغلب در کودکان خردسال، نوجوانان و جوانان شایع است. مننژیت اغلب ناشی از عفونت باکتریایی می‌باشد. همچنین ممکن است در اثر ویروس، عفونت قارچی، انگل، واکنش به برخی داروها یا درمان‌های پزشکی، بیماری‌های روماتولوژیک مانند لوپوس، برخی انواع سرطان یا آسیب ناشی از ضربه به سر یا ستون فقرات ایجاد شود.

مننژیت در صورت عدم درمان سریع می‌تواند بسیاری جدی شود. این بیماری ممکن است باعث مسمومیت خونی تهدید کننده (سپتیکمی) شده و منجر به آسیب دائمی به مغز یا اعصاب و حتی مرگ گردد. در صورتی که نگران این هستید که شما یا یکی از عزیزانتان دچار مننژیت شده‌اید بلافاصله به متخصص مغز و اعصاب مراجعه کنید. درمان زودهنگام می‌تواند به پیشگیری از مشکلات جدی کمک کند. تعدادی واکسن وجود دارند که تا حدودی در برابر مننژیت مصونیت ایجاد می‌کنند. جهت دریافت مشاوره و یا رزرو نوبت با متخصص مغز و اعصاب تماس بگیرید.

انواع مننژیت


مننژیت باکتریایی

مننژیت باکتریایی تهاجمی است، به سرعت پیش می‌رود و می‌تواند ظرف چند ساعت منجر به معلولیت دائمی یا مرگ شود. بیشتر موارد مننژیت باکتریایی ناشی از مننگوکوک، پنوموکوک و هموفیلوس آنفلوآنزا نوع B می‌باشند. انواع مختلفی از مننگوکوک (سروگروپ‌ها) وجود دارند که در آنها سروگروپ‌های A، B، C، Y و W135 عامل بیشتر موارد مننژیت و سپتیکمی هستند.

مسمومیت خونی بطور بالقوه یک عفونت تهدید کننده است که زمانی رخ می‌دهد که باکتری‌هایی که باعث مننژیت می‌شوند وارد جریان خون می‌گردند. این عفونت ممکن است به تنهایی یا همراه با مننژیت مشاهده شود. باکتری‌های دیگری که می‌توانند باعث مننژیت شوند شامل اشریشیا کُلی و استرپتوکوک گروه B (دلایل شایع مننژیت در نوزادان) و مایکوباکتریوم توبرکلوزیس می‌باشند.

عفونت از طریق قطرات تنفسی (بوسیدن، سرفه کردن، عطسه کردن، به اشتراک گذاشتن غذا یا ظروف غذا) از فردی به فرد دیگر انتقال پیدا می‌کند. کودکانی که به مهدکودک می‌روند بیشتر در خطر ابتلا به مننژیت باکتریایی هستند.

مننژیت ویروسی

مننژیت ویروسی شایع‌ترین مورد است اما کمترین شدت را دارد. تقریباً تمام بیماران بدون هیچ گونه آسیب دائمی بهبود پیدا می‌کنند، هرچند بهبودی کامل می‌تواند چندین هفته طول بکشد. این بیماری اغلب از طریق قطرات تنفسی یا آلودگی با مدفوع انتقال می‌یابد. افراد مسن و آنهایی که دچار بیماری‌هایی هستند که بر سیستم ایمنی اثر می‌گذارند بیشتر در خطر می‌باشند.

هیچ واکسنی برای مننژیت ویروسی وجود ندارد،‌ اما شستن دست‌ها بطور کامل و تمیز نگه داشتن سطوح می‌تواند به پیشگیری از بیماری کمک کند.

مننژیت قارچی

مننژیت قارچی یک نوع جدی از مننژیت است که بطور معمول محدود به افراد دارای اختلال سیستم ایمنی می‌باشد. مننژیت قارچی باعث عفونت‌های شدید می‌شود اما بسیار کمتر شایع است. این بیماری مسری نیست و با استنشاق هاگ‌های قارچی در محیط اطراف انتقال می‌یابد.

عوامل خطر


عوامل خطری که افراد را بیشتر در خطر ابتلا به مننژیت قرار می‌دهند عبارتند از:

  • بزرگسالان بیشتر از ۶۰ سال
  • کودکان کمتر از ۵ سال
  • افراد مبتلا به کم خونی داسی شکل
  • افراد مبتلا به سرطان، بخصوص آنهایی که تحت شیمی درمان هستند.
  • افرادی که تحت پیوند عضو قرار گرفته‌اند و داروهایی را مصرف می‌کنند که باعث سرکوب سیستم ایمنی می‌گردند.
  • افراد مبتلا به دیابت
  • آنهایی که به تازگی در خانه در معرض بیماری مننژیت قرار گرفته‌اند.
  • افرادی که در نواحی شلوغ زندگی می‌کنند (پادگان‌ها، خوابگاه‌ها).
  • افرادی که به علت ابتلا به هیدروسفالی از شانت استفاده می‌کنند.

علائم


علائم مننژیت بطور ناگهانی بروز پیدا می‌کنند و می‌توانند شامل موارد زیر باشند:

  • تب بالای ۳۸ درجه یا بیشتر
  • ناخوشی
  • سردرد
  • راشی که هنگامی غلتاندن لیوان روی آن ناپدید نمی‌شوند (همیشه بروز پیدا نمی‌کند).
  • گرفتگی گردن
  • فرار از نورهای درخشان
  • خواب آلودگی یا عدم واکنش
  • تشنج 

در نوزادان، علائم مننژیت اغلب بسیار کمتر مشخص بوده و ممکن است شامل بی‌قراری یا خستگی و تغذیه‌ی ضعیف باشند. این علائم می‌توانند به هر ترتیبی ظاهر شوند و برخی از آنها ممکن است بروز پیدا نکنند.

عوارض


مننژیت ویروسی به ندرت باعث مشکلات طولانی مدت می‌شود. بیشتر افراد مبتلا به مننژیت باکتریایی که به سرعت درمان می‌شوند نیز بطور کامل بهبود می‌یابند، هرچند برخی دچار مشکلات جدی و بلند مدت می‌شوند. این مشکلات می‌توانند شامل موارد زیر باشند:

  • از دست دادن شنوایی یا بینایی که می‌تواند جزئی یا کامل باشد.
  • مشکل در حافظه و تمرکز
  • تشنج‌های عود کننده (صرع)
  • مشکلات هماهنگی بدن، حرکت و تعادل
  • قطع عضو، گاهی قطع عضو ضروری می‌باشد.

تشخیص


آزمایش‌های خون که می‌توانند مفید باشند عبارتند از:

  • شمارش کامل خون
  • سرم الکترولیت
  • سرم گلوکز (که با گلوکز CSF مقایسه می‌شود)
  • نیتروژن اوره خون یا آزمایش کراتینین و عملکرد کبد

علاوه بر این، تست‌های زیر نیز ممکن است تجویز شوند:

  • آزمایش‌های تشخیصی خون، نازوفارنکس، ترشحات تنفسی، ادرار یا کاشت ضایعات پوست یا واکنش زنجیره پلیمراز و آنتی‌ژن
  • تست سیفلیس
  • تست سرم پروکلسی‌تونین
  • تصویربرداری عصبی (سی تی اسکن سر یا ام آر آی مغز)

پونکسیون کمری و تحلیل مایع مغزی نخاعی

پونکسیون کمری متداول‌ترین روش بدست آوردن نمونه از مایع در کانال نخاعی (مایع مغزی نخاعی) جهت معاینه می‌باشد. پونکسیون کمری به معنی قرار دادن یک سوزن در مایع داخل کانال نخاعی است. به این دلیل به آن پوکسیون کمری گفته می‌شود که سوزن وارد ناحیه کمر می‌شود (بخش پایینی کمر). سوزن از بین بخش‌های استخوانی ستون فقرات عبور کرده و به مایع مغزی نخاعی می‌رسد. سپس مقدار کمی از مایع گرفته شده و جهت بررسی به آزمایشگاه فرستاده می‌شود. ارزیابی مایع نخاعی معمولاً برای تشخیص قطعی و کمک به تصمیم‌گیری مناسب جهت درمان (برای مثال انتخاب آنتی بیوتیک‌های مناسب) ضروری است.

تشخیص با توجه به نتایج غیر عادی مایع نخاعی و در صورت عفونت با شناسایی ارگانیسمی که باعث عفونت شده است تایید می‌شود. در بیماران مبتلا به مننژیت، مایع مغزی نخاعی اغلب دارای میزان گلوکز (قند) پایین و افزایش گلبول‌های سفید خون می‌باشد. علاوه بر این، این مایع را می‌توان به منظور شناسایی برخی دلایل ویروسی مننژیت مورد استفاده قرار داد و یا از آن برای کشت ارگانیسم‌های باکتریایی عامل مننژیت استفاده کرد.

درمان مننژیت


درمان نباید برای بیشتر از یک تا دو ساعت در حین انجام تست‌های تشخیصی به تاخیر انداخته شود. درمان بیماری مننژیت مغزی و باکتریایی شامل موارد زیر است:

  • شروع فوری درمان ضد باکتریایی متناسب با سن و شرایط بیمار
  • بعد از شناسایی پاتوژن و تعیین استعدادها، درمان هدفدار با آنتی‌بیوتیک متناسب با سن و شرایط بیمار
  • درمان با استروئید (معمولاً دگزامتازون)
  • در برخی بیماران، آنتی بیوتیک‌های اینتراتکال در نظر گرفته می‌شود.

واکسیناسیون


واکسیناسیون در برابر برخی از عوامل مننژیت تا حدودی محافظت ایجاد می‌کند.

این واکسن‌ها عبارتند از:

  • واکنش مننژیت B: به کودکان در هفته‌ی هشتم داده می‌شود و دوز بعدی آن در هفته‌ی ۱۶ و یک تقویت کننده نیز در یک سالگی تزریق می‌شود.
  • واکشن شش در یک: در کودکان در هفته‌ی ۸، ۱۲ و ۱۶.
  • واکسن پنوموکوک: در کودکان در هفته‌ی ۸، ۱۶ و یک سالگی.
  • واکسن مننژیت C: در هفته‌ی ۱۲، یک سالگی و به نوجوانان و دانشجویان در سال اول دانشگاه.
  • واکسن (ام ام آر) MMR: برای کودکان در یک سالگی و دوز دوم در ۳ سال و چهار ماهگی.
  • واکسن چهارگانه مننژیت: برای نوجوانان، و دانشجویان جدید‌الورود.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *