بیش‌فعالی و اختلال تمرکز در کودکان و بزرگسالان، علت، علائم و درمان

بی‌دقتی/ بیش‌فعالی یک اختلال مزمن است که میلیون‌ها کودک به آن مبتلا بوده و اغلب تا بزرگ‌سالی نیز ادامه پیدا می‌کند. بیش‌فعالی مجموعه‌ای از اختلالات مداوم شامل بی‌دقتی، فعالیت بیش‌ ازحد و رفتارهای ناگهانی می‌باشد. کودکان مبتلا به بیش‌فعالی اعتماد به‌ نفس کمی دارند و در رابطه‌های دوستی و حضور در مدرسه مشکل‌ دارند.گاهی علائم این بیماری با افزایش سن کاهش می‌یابد. اما، برخی از افراد هرگز نمی‌توانند به‌طور کامل از علائم بیش‌فعالی رهایی یابند. اما آن‌ها می‌توانند با یادگیری روش‌های مختلف آن را کنترل نمایند. درحالی‌که درمان به بهبود کامل بیش‌فعالی منتهی نمی‌گردد، اما می‌تواند علائم را تا میزان بالایی کاهش دهد. درمان شامل تجویز دارو و مداخلات رفتاری می‌باشد. تشخیص زودهنگام و درمان می‌تواند نتایج بسیار متفاوتی به همراه داشته باشد.

اکثر کودکان سالم گاه‌گاهی بی‌دقتی، فعالیت بیش‌ازحد یا حرکات ناگهانی را بروز می‌دهند.بی‌دقتی و عدم توانایی در انجام یک فعالیت برای مدت‌زمانی طولانی در کودکان پیش‌دبستانی امری معمول است. حتی در کودکان بزرگ‌تر و نوجوانان، دقت اغلب به سطح علاقه بستگی دارد. تشخیص اختلال در کودکان کم سن و سال بسیار دشوار است.
اگر در مورد بروز علائم بیش‌فعالی در کودک خود نگران هستید، به متخصص مغز و اعصاب مراجعه نمایید. انجام یک ارزیابی پزشکی به‌منظور بررسی سایر علل احتمالی مشکلات کودک شما از اهمیت برخوردار است.
جهت دریافت نوبت مشاوره و یا رزرو وقت با شماره‌های متخصص مغز و اعصاب تماس بگیرید.

علل


در حال حاضر علت دقیق ابتلا به بیش‌فعالی مشخص نشده است و تلاش محققین در این زمینه همچنان ادامه دارد. عواملی که در توسعه بیش‌فعالی عبارت‌اند از:

  •  محیط. عوامل محیطی خاص، چون قرار گرفتن در معرض سرب می‌تواند خطر ابتلا را افزایش دهد.

تکامل. اختلالات سیستم عصبی مرکزی در لحظات حیاتی تکامل می‌تواند نقشی مهم ایفا نماید.

عوامل خطر


عوامل خطر اختلال بیش‌فعالی ممکن است شامل موارد زیر باشد:

  • ابتلای بستگان خونی، مانند والدین یا خواهر یا برادر، به بیش‌فعالی  یا یک اختلال روانی دیگر
  •  مصرف مواد مخدر یا سیگار در دوران بارداری
  • تولد زودرس
    اگرچه مصرف قند یکی از علل احتمالی ایجاد بیش‌فعالی می‌باشد،  اما شواهد موثقی در این مورد وجود ندارد.  عوامل متعددی در کودکان می‌تواند به اختلال بی‌دقتی منجر گردد، که نباید با بیش‌فعالی اشتباه گرفته شود.

    علائم


    بیش‌فعالی در سه زیرگروه قرار می‌گیرد:

بی‌دقتی

کودک مبتلابه الگوی بی‌دقتی:

  • اغلب به جزئیات بی‌توجه است و در تکالیف مدرسه و فعالیت‌های دیگر بی‌دقت است.
  • در انجام بازی‌ها و وظایف تمرکز ندارد.
  •  حتی زمانی که مورد خطاب مستقیم قرار می‌گیرد، گوش نمی‌دهد.
  • از دستورات پیروی نکرده و تکالیف مدرسه را به پایان نمی‌رساند.
  •   در سازمان‌دهی فعالیت‌ها و وظایف مشکل دارد.
  •  تمایلی به شرکت در فعالیت‌های ذهنی و انجام تکالیف مدرسه ندارد.
  •  وسایل موردنیاز خود مانند اسباب‌بازی، کتاب، و مداد را گم می‌کند.
  •   اغلب پریشان است.
  •  فعالیت‌های روزانه را فراموش می‌کند.

    بیش‌فعالی و حرکات ناگهانی

کودک مبتلابه الگوی بیش‌فعالی و حرکات ناگهانی اغلب:

  •  بی‌آرامی می‌کند و روی صندلی پیچ و تاپ می‌خورد .
  • صندلی خود را در کلاس یا موقعیت‌های دیگر ترک می‌کند.
  •  ناآرام و مدام در حال حرکت است .
  •   اغلب با سروصدای زیاد بازی می‌کند.
  •   پرحرف است.
  •    قبل از اتمام سؤال سریع پاسخ می‌دهد.
  •    در رعایت نوبت مشکل دارد.
  •    در صحبت‌ها و فعالیت‌های دیگران وقفه ایجاد می‌کند.علاوه بر موارد فوق، کودک مبتلابه بیش‌فعالی دارای علائم زیر نیز می‌باشد:
  • حداقل به مدت شش ماه این علائم در کودک وجود دارد.
  •  مدرسه، خانه و روابط دوستانه تحت تأثیر علائم بیماری قرار می‌گیرند.
  •  رفتارهای عادی  همسالان خود را نشان نمی‌دهد.

    عوارض


    پیش‌فعالی مشکلات روانی یا تکاملی دیگری برای کودک ایجاد نمی‌کند. بااین‌حال، این کودکان نسبت به سایرین بیشتر در معرض شرایط زیر قرار می‌گیرند:

  •  اختلالات یادگیری، ازجمله عدم درک و برقراری ارتباط
  •  اضطراب، که ممکن است موجب نگرانی و عصبانیت شود
  •  افسردگی، که اغلب در کودکان مبتلابه بیش‌فعالی رخ می‌دهد
  •   اختلال بی‌نظمی خلق اخلالگر که به‌صورت تحریک‌پذیری و عدم تحمل ناکامی بروز می‌کند
  •    اختلالات نافرمانی مبارزه‌جویانه، به‌طورکلی یک الگوی رفتاری منفی، جسورانه و خصمانه به‌صورت قدرت‌نمایی
  •    اختلالات رفتاری، مانند سرقت، مبارزه، تخریب اموال و آسیب رساندن به انسان‌ها و حیوانات
  •    اختلالات دوقطبی، که شامل افسردگی و رفتار جنون‌آمیز می‌باشد
  •    سندرم تورت، یک اختلال عصبی که با نام تیک عصبی شناخته می‌شود

    تشخیص


    به‌طورکلی، بیش‌فعالی در کودکان قابل‌تشخیص نیست مگر اینکه علائم آن در اوایل زندگی – پیش از ۱۲ سالگی- مشخص شده و کودک در خانه و مدرسه با مشکلات مداوم روبرو باشد.
    برای تشخیص بیش‌فعالی آزمایش خاصی وجود ندارد، ولی روش‌های تشخیص آن شامل موارد زیر است:

  • معاینه پزشکی و رد کردن علل احتمالی دیگر
  •  جمع‌آوری اطلاعاتی مانند مسائل پزشکی، تاریخچه پزشکی شخصی و خانوادگی و سوابق تحصیلی
  • مصاحبه با افراد خانواده یا معلم و نیز کسانی که با کودک به‌خوبی آشنا هستند، مانند پرستار و مربیان کودک

     درمان


    درمان استاندارد برای بیش‌فعالی در کودکان شامل: دارودرمانی، آموزش و مشاوره می‌باشد. البته این روش‌ها تنها به کاهش علائم کمک می‌کنند و راه درمانی قطعی نیستند. تشخیص شیوه درمانی مناسب برای هر کودک نیازمند گذشت زمان است.

    داروها


    در حال حاضر، داروهای محرک (روانی) معمول‌ترین داروهای تجویزی برای درمان بیش‌فعالی هستند. این داروها سبب تقویت و تعادل سطح مواد شیمیایی مغز به نام انتقال‌دهنده‌های عصبی می‌شوند. محرک‌ها در بهبود علائم و نشانه‌های بی‌دقتی و بیش‌فعالی کودکان – گاهی در یک دوره زمانی کوتاه-  تأثیر چشمگیری دارند.
    نمونه‌هایی از این داروها عبارت‌اند از:

  •   آمفتامین‌ها. این داروها شامل دکستروآمفتامین (دکسترین)، دکستروآمفتامین آمفتامین (آدرال) و لیسکسامفتامین (وینس) هستند.
  •   متيل فنيدات. این داروها شامل متیل فنیدات (کنسرت، متادات، ریتالین و غیره) و دگزامتیل فنینید (فوکالین) هستند.

     درمان‌های دیگر


  •  رفتاردرمانی: معلمین و والدین می‌توانند با یادگیری راهبردهای تغییر رفتار، مانند سیستم جایزه و استراحت، شرایط دشوار را کنترل کنند.
  •   روان‌درمانی: به کودکان بزرگ‌تر مبتلابه بیش‌فعالی اجازه می‌دهد تا در مورد موضوعاتی که  سبب آزار آن‌ها می‌شود، صحبت کنند، الگوهای رفتاری منفی خود را شناسایی نمایند و همچنین راهکارهای مقابله با علائم را فراگیرند.
  •   آموزش والدین:  با کمک این روش والدین می‌توانند رفتار کودکان خود را درک و هدایت نمایند.
  •   آموزش خانواده: در این روش به افراد خانواده مانند پدر، مادر، برادر و خواهر روش‌های مقابله با استرس در برخورد با کودک مبتلابه  بیش‌فعالی آموزش داده می‌شود.
  •   آموزش مهارت‌های اجتماعی: کودک مبتلابه بیش‌فعالی رفتارهای مناسب اجتماعی را آموزش می‌بیند.

    کنترل بیماری


    ازآنجایی‌که اختلال بیش‌فعالی پیچیده بوده  و  هر فرد مبتلابه این اختلال منحصربه‌فرد است، ارائه توصیه‌هایی که برای تمام کودکان مفید باشد، دشوار است. بااین‌حال روش‌های زیر می‌توانند در ایجاد محیطی مناسب برای کنترل بیماری به والدین کمک نماید:

  •   محبت زیاد به کودک
  •   لذت بردن با کودک
  • یافتن راه‌هایی برای بهبود اعتمادبه‌نفس و حس نظم و انضباط
  • استفاده از کلمات و نشانه‌های ساده در هنگام راهنمایی کودک
  •   حفظ یک برنامه منظم غذایی و خواب
  •   شناسایی شرایط دشوار. سعی کنید از حضور کودک در شرایط دشوار اجتناب کنید
  •  صبور باشید
  •   آگاهی از برنامه‌های مدرسه
  •   حفظ ارتباط نزدیک با معلمان و حمایت از تلاش‌های آنان برای کمک به کودک

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *