بختک یا فلج خواب :علت،عوارض و درمان

فلج خواب یا بختک به معنای ناتوانی موقتی در حرکت کردن یا حرف زدن است که در هنگام خواب یا در هنگام تلاش برای بیدار شدن از خواب رخ می‌دهد. این حالت خطرناک یا مضر نیست و ظرف چند ثانیه تا چند دقیقه برطرف می‌شود، اما برای خود فرد می‌تواند بسیار وحشت‌آور باشد. بسیاری زا افراد، یک یا دو بار در زندگی خود به فلج خواب یا بختک دچار می‌شوند اما برخی از افراد این حالت را ممکن است چند بار در ماه یا بیشتر تجربه کنند. فلج خواب ممکن است برای همه افراد با هر سن یا جنسیتی رخ دهد اما بیشتر در بین نوجوانان و افراد جوان شایع است.

فلج خواب یا بختک در اثر عدم ارسال سیگنال‌های به بخش حرکتی مغز اتفاق میافتد و سبب فلج موقتی اندام‌های حرکتی و سختی در تنفس می‌شود. برخلاف عقیده‌ی گذشتگان بختک به‌ هیچ‌ وجه نشانه‌ی وجود موجودات اهریمنی نبوده و خطرناک نیست. اما اگر این اتفاق برای شما به کرات می‌افتد با مراجعه به یک متخصص مغز و اعصاب می‌توانید از علل آن آگاه شده و از روش‌های درمانی همچون رعایت بهداشت خواب و یا مصرف فلوکستین بهره‌مند شوید. برای کسب اطلاعات بیشتر درمورد علل فلج خواب یا بختک وراه‌های درمان آن و یا رزرو نوبت با متخصص مغز و اعصاب تماس حاصل فرمایید.

فلج خواب یا بختک معمولاً چه زمانی رخ می‌دهد


بختک یا فلج خواب ممکن است در دو زمان مختلف رخ دهد. اگر فلج خواب در زمانی که شما دارید به خواب می‌روید رخ دهد به آن فلج خواب هیپناگوژیک یا پریدورمیتال (دوره‌ی پیش از خواب رفتن کامل) گفته می‌شود و اگر فلج خواب قبل از بیدار شدن رخ دهد به آن فلج خواب هیپناپامپیک یا پستدورمیتال (دوره‌ی قبل از بیداری کامل) گفته می‌شود.

پروسه فلج خواب یا بختک در مرحله هیپناگوژیک (توهم پیش از خواب)

زمانی که شما می‌خوابید، بدن شما به آرامی ریلکس می‌شود. شما به تدریج کمتر هوشیار خواهید بود و کمتر متوجه تغییرات ناشی از فلج خواب می‌شوید. اما در صورتی که فلج خواب درزمانی رخ دهد که هنوز تا حدودی هوشیار هستید، ممکن است متوجه شوید که نمی‌توانید حرکت کنید یا حرف بزنید.

پروسه فلج خواب یا بختک در مرحله هیپناپومپیک (توهم پیش از بیداری)

در هنگامی که شما خواب هستید، بدن شما متناوباً بین دو حالت REM (حرکت تند چشم‌ها) و NREM (حرکت غیر تند چشم‌ها) در حال تغییر است. هر دوره از سیکل REM و NREM در خواب در حدود ۹۰ دقیقه طول می‌کشد. دوره‌ی NREM اول رخ می‌دهد و ۷۵ درصد از زمان خواب شما را به خود اختصاص می‌دهد. در دوره‌ی NREM بدن شما ریلکس می‌شود و خود را بازیابی می‌کند. در انتهای هر دوره‌ی NREM، خواب وارد مرحله‌ی REM می‌شود. چشمان شما به سرعت حرکت می‌کنند و ممکن است که شما خواب ببینید اما سایر اعضای بدن شما کاملاً ریلکس است. در دوره‌ی REM، عضلات شما کاملاً بی‌حرکت و شل هستند. اگر شما قبل از شروع دوره‌ی REM هوشیار شوید، متوجه می‌شوید که نمی‌توانید حرکت کنید یا حرف بزنید.

علل


هنوز مشخص نیست که چه عاملی باعث می‌شود در حالت بیداری یا هشیاری، خواب REM اتفاق بیافتد اما علت فلج خواب به موارد زیر ارتباط داده می‌شود:

  •  نداشتن خواب کافی (بی‌خوابی یا اختلال خواب)
  •  الگوی خوابیدن نامنظم (ب اثر ساعت‌های کاری یا سفرهای بسیار طولانی)
  •  نارکولپسی یا حمله‌ی خواب، یک بیماری مزمن که موجب می‌شود شخص در زمان‌های نامناسب به طور ناگهانی بخوابد.
  •  داشتن سابقه خانوادگی در تجربه‌ی زیاد بختک
  •  خوابیدن به پشت

در بسیاری از موارد، فلج خواب تنها یکبار اتفاق می‌افتد و یا با فواصل زمانی بسیار طولانی و در مواقع بسیار خاصی رخ می‌دهد و شخصی که به فلج خواب مبتلا می‌شود، مشکل سلامتی دیگری ندارد.

عوامل خطر


کودکان و افراد بزرگسال از هر سنی ممکن است دچار بختک یا فلج خواب شوند. اما گروه‌های خاصی، بیش از دیگران در معرض بروز فلج خواب هستند. این گروه‌ها عبارتند از افراد مبتلا به:

  •  اختلال اضطرابی
  •  افسردگی شدید
  •  اختلال دوقطبی
  •  اختلال استرس پس از حادثه (PTSD)

در برخی از موارد، ابتلا به فلج خواب می‌تواند ارثی باشد. هرچند این موضوع نادر است اما هیچ دلیل علمی برای اثبات وراثتی بودن این مشکل وجود ندارد. خوابیدن به پشت، احتمال بروز بختک را افزایش می‌دهد. کم‌خوابی یا اختلال خواب نیز موجب می‌شود احتمال بختک بیشتر شود.

علائم


اصلی‌ترین علامت فلج خواب این است که شما کاملاً نسبت به محیط اطراف خو هوشیار هستید اما نمی‌توانید حرف بزنید یا حرکت کنید. این حالت اغلب در زمانی رخ می‌دهد که می‌خواهید از خواب بیدار شوید اما در موارد کمی ممکن است هنگامی که می‌خواهید تازه به خواب بروید نیز اتفاق بیافتد. در حین بروز بختک:

  •  کشیدن نفس عمیق مشکل است چرا که به نظر می‌رسد قفسه سینه بی‌حرکت شده یا تحت فشار است.
  •  ممکن است بتوانید چشمان خود را حرکت دهید، برخی از افراد حتی می‌توانند چشمان خود را باز کنند.
  •  احساس می‌کنید که شخصی یا چیزی در اتاق همراه شماست (همان توهم بختک). بسیاری از افراد حس می‌کنند که این موجود می‌خواهد به آن‌ها آسیب بزند.
  •  احساس وحشت می‌کنید.

مدت زمان بروز حمله بختک یا فلج خواب می‌تواند بین چند ثانیه تا چند دقیقه باشد. شما می‌توانید بعد از آن مانند حالت عادی حرکت کنید و حرف بزنید اما ممکن است از این که دوباره بخوابید احساس ناامنی و اضطراب داشته باشید.

چه زمان باید به متخصص مغز و اعصاب مراجعه کرد؟


در بسیاری از موارد بختک تنها یک بار اتفاق می‌افتد و دوباره رخ نمی‌دهد. این موضوع هیچ خطری ندارد و نشان‌دهنده هیچ بیماری یا اختلال زمینه‌ای در بدن نیست. اما در صورتی که شرایط زیر را داشتید، بهتر است به متخصص مغز و اعصاب مراجعه کنید.

  •  به طور مکرر و به دفعات زیاد دچار فلج خواب می‌شوید.
  •  به خاطر تجربه‌ی بختک از خوابیدن می‌ترسید و مشکل کم‌خوابی دارید.
  •  در طول روز بسیار احساس خواب‌آلودگی می‌کنید و یا در لحظاتی به طور ناگهانی به خواب می‌روید (این‌ها علائم بیماری مرتبطی به نام نارکولپسی یا حمله خواب هستند.)

پزشک می‌تواند راه‌هایی برای بهبود خوابتان به شما پیشنهاد دهد. اگر علائم شما شدید هستند، ممکن است شما به یک متخصص خواب ارجاع داده شوید.

تشخیص


ممکن است پزشک بخواهد که در مورد سلامت خواب شما اطلاعات بیشتری کسب کند، بدین منظور او ممکن است هر یک از اقدامات زیر را انجام دهد:

  •  از شما بخواهد که در مورد علائم خود توضیح دهید و سپس برای چند هفته، الگوی خواب خود را در جایی یادداشت کرده و ثبت کنید.
  •  در مورد سلامت عمومی شما سوا لاتی بکند از جمله سابقه‌ی ابتلای خود شما یا یکی از نزدیکانتان به اختلالات خواب.
  • ممکن است پزشک بخواهد از طریق انجام تستی به نام پلیسنوگرافیف خواب شما را ارزیابی کند. در صورتی که به بختک یا حمله‌ی خواب مبتلا باشید، نتایج این تست به پزشک شما کمک می‌کنند که تشخیص درستی بدهد. برای انجام این تست لازم است که یک شب را در بیمارستان یا کلینیک بمانید.
  •  پزشک بر روی سر شما، چانه و کناره‌های چشم شما الکترودهایی قرار می‌دهد. این الکترودها، فعالیت الکتریکی عضلات شما و امواج مغزی را ثبت می‌کنند. پزشک همچنین تنفس و ضربان قلب شما را نیز کنترل می‌کند. در برخی از موارد، یک دوربین نیز، حرکات شما در حین خواب را ضبط می‌کند.

درمان فلج خواب


علائم فلج خواب یا بختک معمولاً ظرف کمتر از چند دقیقه به‌خودی‌خود برطرف می‌شوند و هیچ آسیب فیزیکی به شخص نمی‌زنند. اما تجربه‌ی بختک برای خود فرد بسیار ناراحت‌کننده یا وحشت‌آور است. اگر بختک یک بار رخ دهد، نیازی به درمان بختک ندارد. اما افرادی که علاوه بر بختک، علائم نارکولپسی (حمله خواب) را دارند باید با پزشک مشورت کنند. این موضوع خصوصاً زمانی مهم است که مشکل حمله خواب و فلج خواب در کار و زندگی خصوصی شما اختلال ایجاد کرده باشد.

دارودرمانی

اگر علت بختک در خواب، بیماری نارکولپسی یا همان حمله‌ی خواب باشد، پزشک برای درمان فلج خواب داروهای خاصی را تجویز می‌کند. داروهای تجویز شده در اغلب موارد داروهای محرک و داروهای مهارکننده انتخابی بازجذب سروتونین (SSRIs)، مانند فلوکستین (Prozac) هستند. داروهای محرک نیز به بیدر ماندن شما کمک می‌کنند. داروهای SSRIs به کنترل علائم نارکولپسی کمک می‌کنند.

پیشگیری


شما می‌توانید با ایجاد تغییرات ساده ای در سبک زندگی خود، علائم ناشی از بختک یا دفعات بروز آن را کاهش دهید:

  •  استرس و فشار‌های روانی در زندگی خود را کم کنید.
  •  به طور منظم ورزش کنید اما در نزدیکی زمان خوابیدن ورزش نکنید.
  •  به اندازه کافی به بدن خود استراحت بدهید.
  •  سعی کنید برنامه‌ی خواب منظمی داشته باشید.
  •  داروهایی که برای هر بیماری یا مشکلی برای شما تجویز شده است، به طور منظم مصرف کنید.
  •  تداخل‌های دارویی و عوارض جانبی، داروهایی که مصرف می‌کنید را بدانید تا بتوانید از بروز عوارض احتمالی (از جمله بختک) جلوگیری کنید.

اگر به بیماری ذهنی مانند اضطراب یا افسردگی مبتلا هستید، مصرف داروهای ضدافسردگی می‌تواند میزان بروز فلج شدن در خواب را کاهش دهد. داروهای ضدافسردگی می‌توانند میزان خواب دیدن را کاهش دهند که این موضوع نیز موجب کاهش احتمال بروز حالت بختک در خواب می‌شود.

کنترل فلج خواب یا بختک


  •  سعی کنید انگشتان دست یا پای خود را حرکت دهید.
  •  به سرعت پلک بزنید و چشمان خود را حرکت دهید.
  •  خود را تصور کنید که دارید حرکت می‌کنید.
  •  بر روی تنفس خود تمرکز کنید.
  •  نفس عمیقی بکشید تا استرس خود را کم کنید.
  •  به خاطر بیاورید که این وضعیت هیچ خطری ندارد و به زودی تمام می‌شود.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *