آلزایمر چیست: علائم، پیشگیری و درمان

بیماری آلزایمر یک بیماری عصبی است که در آن، مرگ سلول‌های مغزی موجب بروز فراموشی و اختلالات ادراکی می‌شود. آلزایمر نوعی بیماری زوال مغز است که موجب کاهش عملکرد سلول‌های مغز و مرگ آن‌ها می‌شود و به تدریج پیشرفت می‌کند و بدتر می‌شود. مغز دچار آتروفی می‌شود و اندازه‌ی آن کوچک‌تر می‌شود و تعداد سلول‌های مغزی سالم و ارتباط بین آن‌ها کم می‌شود. در اغلب موارد، تشخیص آلزایمر کار آسانی نیست و به تخصص بالا و بررسی نتایج تست‌های اسکن ام آر آی و سی تی اسکن نیاز دارد. همچنین هیچ راه درمان قطعی برای آلزایمر وجود ندارد اما با رعایت نکات ساده‌ای که در انتهای این مقاله به آن اشاره شده است، می‌توان از بروز آن جلوگیری کرد.

علت اصلی ابتلا به بیماری‌های زوال عقل و از جمله آلزایمر همچنان مشخص نیست اما محققان تصور می‌کنند که علاوه بر ژنتیک، برخی عوامل محیطی نیز در ابتلا به این بیماری مؤثرند. بنابراین با ایجاد تغییراتی در سبک زندگی می‌توان احتمال بروز آلزایمر را کاهش داد. برخی از این موارد عبارت‌اند از ترک سیگار، داشتن فعالیت فیزیکی، رژیم غذایی سالم، داشتن سلامت قلبی عروقی و به‌کارگیری و فعال نگه داشتن مغز. همچنین برخی از داروها می‌توانند روند پیشروی بیماری را کندتر کنند. متخصصین مغز و اعصاب می‌توانند تشخیص دهند که این داروها برای بیمار مناسب است یا خیر و داروی مناسب را تجویز کنند.

برای کسب آگاهی درباره‌ی آلزایمر، تشخیص  و درمان آن و هم‌چنین مشاوره از متخصص مغز و اعصاب و یا رزرو نوبت می‌توانید با متخصص مغز و اعصاب تماس حاصل کنید.

علل


مغز افراد مبتلا به آلزایمر را می‌توان مستقیماً مورد آزمایش قرار داد اما با کالبدشکافی و بررسی مغز بیماران فوت شده، همیشه بافت‌های غیرطبیعی کوچکی در عصب‌ها دیده می‌شود که پلاک و کلاف عصبی نام دارند.

  • پلاک‌ها بین سلول‌های مرده در مغز دیده می‌شوند و از تجمع پروتئینی به نام بتا آمیلوئید تشکیل شده‌اند به همین خاطر به آن‌ها پلاک آمیلوئید گفته می‌شود.
  • کلاف‌های عصبی نیز از تجزیه‌ی نوعی پروتئین دیگر به نام تائو تشکیل می‌شوند.

دانشمندان معتقدند که چون این بافت‌های غیرطبیعی همیشه در مغز افراد مبتلا به آلزایمر وجود دارند، این‌ها علت اصلی بروز آلزایمر هستند.

علائم آلزایمر


قطعاً بسیاری از علائم بیماری هم برای بیمار و هم برای اطرافیان او عجیب هستند و ممکن است این علائم در هر فرد شدت‌های مختلفی داشته باشد. به همین دلیل و همچنین به این خاطر که این علائم می‌توانند نشان‌دهنده بسیاری بیماری‌های عصبی و مغزی دیگر نیز باشند، لازم است که شما حتماً به پزشک مراجعه کنید. در ادامه شایع‌ترین علائم آلزایمر آورده شده‌اند:

  • سؤالات و مکالمات تکراری
  • گم کردن اشیای شخصی
  • فراموش کردن قرار‌ها یا اتفاقات
  • گم شدن در یک مسیر آشنا
  • عدم توانایی کنترل خرج و مخارج
  • توانایی ضعیف در تصمیم‌گیری
  • عدم توانایی در برنامه‌ریزی برای فعالیت‌های پی‌درپی یا پیچیده
  • عدم توانایی در شناسایی اشیا یا چهره‌های آشنا یا پیدا کردن چیزهایی که درست در جلوی چشمان بیمار قرار دارند.
  • عدم توانایی در استفاده از ابزارهای ساده یا پوشیدن لباس
  • مشکل در گفتن کلمات معمولی
  • مشکل در گفتار، تلفظ و نوشتن
  • تغییر در شخصیت و رفتار

مراحل پیشروی بیماری


روند پیشروی آلزایمر را می‌توان به سه مرحله تقسیم کرد:

  • پیش بالینی (عدم وجود علائم و نشانه‌ها)
  • اختلال ادراکی خفیف
  • زوال مغزی

عوامل خطر


  • سن
  • سابقه خانوادگی
  • داشتن ژن خاص (ژن APOE)
  • ابتلا به دیابت
  • فشارخون بالا
  • کلسترول بالا
  • سطح تحصیلی و کاری پایین
  • سابقه آسیب‌های مغزی و ضربه به سر
  • ابتلا به اختلالات خواب 

تشخیص


بیماری آلزایمر به‌سادگی تشخیص داده نمی‌شود و هیچ تست یا آزمایش مشخصی برای تائید قطعی ابتلا به آن وجود ندارد. به همین دلیل، اولین اقدامی که پزشکان انجام می‌دهند این است که ابتلا به سایر بیماری‌های مشابه با آلزایمر را بررسی کنند تا مشخص شود که علائم بیمار براثر زوال مغزی یا براثر بیماری دیگری هستند. پزشک ممکن است اقدامات زیر را انجام دهد:

  • گرفتن شرح‌حال بیمار در مورد علائم و فعالیت‌های روزمره
  • انجام معاینات فیزیکی برای پی بردن به علائم بیماری‌های دیگر مانند سکته مغزی، بیماری قلبی یا بیماری کلیوی
  • بررسی عملکرد عصبی برای مثال با ارزیابی تعادل بدن، حواس پنج‌گانه و رفلکس‌ها
  • انجام دادن اسکن مغزی (از جمله سی تی اسکن، اسکن ام آر آی و نوار مغزی)
  • انجام تست ژنتیک

درمان آلزایمر


هیچ راه درمان قطعی برای آلزایمر وجود ندارد و نمی‌توان روند مرگ سلول‌های مغزی و زوال مغزی را متوقف کرده و یا این سلول‌ها را بازیابی کرد. اما مداخلات درمانی و خدمات پشتیبانی زیادی برای کمک به بیماران مبتلا به آلزایمر وجود دارد تا بتوانند زندگی توانمندتری داشته باشند.

دارودرمانی

هیچ دارویی برای کنترل بیماری آلزایمر وجود ندارد اما برخی از داروها می‌توانند در کاهش علائم ناشی از آلزایمر مؤثر باشند و کیفیت زندگی فرد را بهبود دهند. چهار نوع دارو از گروه داروهای مهارکننده‌ی کولین استراز هستند که می‌توانند در بهبود علائم مؤثر باشند:

  • دونپزیل یا آریسپت (Donepezil)
  • آلانتامین یا رمینیل (Alantamine)
  • تاگرین یا کوگنکس (Tacrine)

از نوع دیگری دارو به نام ممانتین (Namenda)،  که آنتاگونیست گیرنده NMDA می‌باشد نیز ممکن است به صورت مستقل و یا در ترکیب با مهارکننده‌های کولین استراز استفاده شود.

سایر درمان‌ها

مانند سایر بیماری‌های زوال مغزی و عصبی، برای بیماران مبتلا به آلزایمر نیز خدمات درمانی زیادی از سوی پزشکان و پرستاران ارائه می‌شود تا این افراد بتوانند کیفیت زندگی خود را تا جای ممکن بهبود دهند. این موضوع با پیشرفت بیماری و کاهش عدم استقلال بیمار، رفته‌رفته اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

پیشگیری


با به‌کارگیری روش‌های زیر که با تحقیقات علمی به اثبات رسیده‌اند، خطر بروز آلزایمر را کاهش دهید.

تغذیه مناسبی داشته باشید

داشتن رژیم غذایی سالم و متعادل موجب سلامت مغز می‌شود چرا که عملکرد قلب را بهبود می‌دهد و عملکرد صحیح قلب نیز باعث رساندن مقدار زیادی خون حاوی اکسیژن بالا به مغز می‌شود. برخی غذاها، میوه‌ها و مکمل‌های غذایی خاص به پیشگیری از آلزایمر کمک می‌کنند.

میوه و سبزیجات

نتیجه‌ی ۷ تا ۹ سال تحقیقات و پیگیری  دانشمندان این بوده است که مصرف میوه‌ها و سبزیجات فراوان موجب کاهش احتمال بروز آلزایمر می‌شود.

انواع توت‌ها را مصرف کنید

توت‌ها دارای سطح بالایی از عناصر فعال بیولوژیکی هستند، از جمله گروهی از عناصری به نام آنتوسیانوسیدها که با نقص حافظه، رادیکال‌های آزاد و بتا آمیلوئیدها در مغز مبارزه می‌کند. برای بهره بردن حداکثری از خواص توت‌ها، هر روز این میوه‌ها را مصرف کنید.

مصرف اسیدهای چرب امگا ۳ را بیشتر کنید

در مطالعه‌ای مشخص شد که افرادی که در ابتدای مطالعه، مقادیر بالایی دوکوزاهگزانوئیک اسید (DHA) را در بدن خود داشته‌اند، طی نه سال بعدی که تحت نظر بوده‌اند، درصد پایین‌تری در ابتلا به آلزایمر داشته‌اند. دوکوزاهگزانوئیک اسید (DHA) همان اسید چرب امگا سه است که در ماهی‌های چرب مانند سالمون، ماهی خال‌مخالی و تن وجود دارد.

مکمل فولیک اسید مصرف کنید

اگر قرص‌های مکمل مصرف نمی‌کنید، غذاهایی بخورید که میزان فولیک اسید بالایی دارند. مقادیر بالای هموسیستئین با عملکرد ادراکی ضعیف مغز در ارتباط است. برخی از مطالعات نشان می‌دهند که کاهش هموسیستئین با مصرف فولیک اسید می‌تواند عملکرد ادراکی مغز را افزایش داده و موجب کاهش احتمال بروز آلزایمر شود.

ورزش کنید

آمادگی جسمانی و انجام منظم ورزش احتمالاً می‌تواند خطر بروز آلزایمر در سنین بالاتر را کاهش دهد. این موضوع می‌تواند به خاطر اکسیژن‌رسانی بهتر به مغز و سلامت قلبی عروقی بهتر باشد.

ذهن خود را فعال نگه دارید

مطالعات بسیاری به این نتیجه رسیده‌اند احتمال بروز اختلالات ادراکی و مغزی در افرادی که مغز آن‌ها فعال‌تر است و روابط اجتماعی زیادی دارند، کمتر است.

دیرتر بازنشسته شدن احتمال بروز زوال مغزی را کاهش می‌دهد. در یک مطالعه، کارکنانی که در سن ۶۵ سالگی بازنشسته شده بودند، ۱۴ درصد کمتر از کارکنانی که در سن ۶۰ سالگی بازنشسته شده بودند، دچار آلزایمر شدند. بر این اساس، از نظر پزشکان شما باید از مغز خود استفاده کنید و در غیر این صورت آن را از دست می‌دهید.  بازی کردن، خواندن، نوشتن و انجام دادن فعالیت‌های فکری می‌تواند به حفظ عملکرد مغز و حافظه در پیری کمک کند. در تست‌هایی که برای ارزیابی تفکر و حافظه افراد انجام می‌شود، معمولاً افرادی که بیشتر فعالیت‌های فکری انجام می‌دهند، امتیاز بیشتری می‌گیرند.

 شب‌ها خوب بخوابید

داشتن خواب کافی و باکیفیت نقش بسیار مهمی در پیشگیری از اختلالات حافظه، زوال مغزی و آلزایمر دارد. اختلالات خواب موجب تجمع آمیلوئید در مغز می‌شود. افرادی که در طول خواب شبانه خود مرتباً بیدار نمی‌شوند، یک‌پنجم کمتر از دیگران دچار تجمع آمیلوئید در مغز می‌شوند. البته نیاز است که در این زمینه تحقیقات بیشتری صورت گیرد.

فشارخون خود را کنترل کنید

فشارخون بالا می‌تواند خطر تحلیل رفتن سیستم عروقی بدن و همچنین بروز زوال مغزی و آلزایمر را بیشتر کند. بنابراین به طور منظم فشارخون خود را چک کنید و از خوردن غذاهای شور خودداری کنید تا بدین ترتیب بتواند خطر ابتلا به فشارخون و بیماری آلزایمر را کاهش دهید.

روابط اجتماعی قوی داشته باشید

مطالعات نشان داده‌اند که داشتن زندگی اجتماعی فعال و روابط اجتماعی قوی و دوستان زیاد می‌تواند از بروز آلزایمر جلوگیری کند.

سیگار کشیدن را ترک کنید

برخی از مطالعات، کشیدن سیگار را با بروز اختلالات درکی خصوصاً در مردان ارتباط می‌دهند و برخی مطالعات دیگر نیز ارتباطی بین این دو نمی‌بینند. تأثیرات کشیدن سیگار بر بروز اختلالات درکی و آلزایمر می‌تواند براثر افزایش خطر سکته مغزی، بیماری قلبی و سایر عوامل خطر آلزایمر باشد.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *